کاتالوگ ، ابزار ، فنون وروشهای منتخب PRA - بخش دوم » :-:مقالات و تحقيقات كليه گرايش هاي مهندسي كشاورزي:-:

»	* پس از عضويت در سايت مي توانيد از منوي سمت راست ،نام كاربري و كلمه عبوري را كه در هنگام ثبت نام وارد كرده ايد درج كرده و مقالات خود را بانام خودتان درسايت ثبت نماييد.درصورت تمایل به همکاری در سایت لطفا با شماره09361397673 مدیریت سایت تماس بگیرید.

منوي اصلي

صفحه اصلي
عضويت در سايت
نقشه سايت
آمار سايت
آخرين نظرات
تماس با ما

جستجو در سايت

آمار سايت

بهترين نويسندگان:
1- (مهدی کیانی (2569
2- (samane (116
3- (negar (53
4- (marivan (36
5- (mehdi sadry (10
6- (rasoli (7
7- (amanpour (7
8- (بهمن (4
9- (iman rasaee (3
10- (Pharamir (3
آمار مطالب:
يک ساعت پيش: 0
امروز: 0
اين ماه: 1
کل: 2747
آمار کاربران:
يک ساعت پيش: 0
امروز: 0
اين ماه: 23
کل: 511
بن شدگان: 0

پربازديدترين مطالب

منوي کاربري

نام کاربري:
کلمه عبور:

عضويت در سايت!
بازگرداني کلمه عبور

نظرسنجي

نظرشما در مورد سيستم؟

ترويج و آموزش كشاورزي » مقالات عمومي ترويج: کاتالوگ ، ابزار ، فنون وروشهای منتخب PRA - بخش دوم

( برگرفته از کتاب رهیافتها و فنون مشارکت در ترویج کشاورزی )

رتبه دهی و نمره دهی – کلیات :

یکی از اکتشافات جدید PRA مقبولیت و قدرت ترسیم نمودار مشارکتی و تبادل دیداری است . رتبه بندی و نمره دهی دو روش بسیار مهم مشارکتی برای ارزیابی انتظارات ، باورها ، قضاوت ها ، نگرش ها ، ترجیحات و عقاید مردم است . یکی از رشته های علمی که به وفور از این دو تکنیک استفاده می کند ، تحقیقات بازاریابی اجتماعی برای تغییر رفتار عمومی است .

از روش کلاسیک رتبه بندی اجتماعی می توان به تکنیکهای توسعه یافته توسط ترستون تحت عنوان رتبه بندی افتراقی ، رتبه بندی مجموع درجه های لیکرت و رتبه بندی تراکمی گوتمن اشاره نمود .

این روش در برگیرنده دامنه وسیعی از کمیت های رتبه ای ، فاصله ای ، وزنی ، پیش ازمون شده یا طبقه ای مشتق شده است . روشهای نمره دهی شامل چند انتخابی ، انتخاب از بین گزیدارها و روشهای گرافیکی می شود .

انواع رتبه بندی ونمره دهی :

رتبه بندی و نمره دهی به معنی قراردادن چیزها به ترتیب مناسب یا به عبارتی مرتب کردن چیزها می باشد . رتبه بندی اشاره به رده بندی یا قرار دادن چیزها به دنبال یکدیگر بر اساس یک معیار خاص دارد ، در حالی که نمره دهی عبارت از وزن یا نمره دادن به چیزهای مورد مقایسه است .

ابزارهای واکاوی مانند رتبه بندی اطلاعات پایه ای تولید می نماید که به موجب ان می توان کار پرسشگری را ادامه داد. این روش می تواند به عنوان یک بخشی از کار پرسشگری منظور گردد یا به طور جداگانه به اجرا در اید .

انواع رتبه بندی که بیشتر در مطا لعات توسعه مورد توجه اند عبارتند از :

* رتبه بندی مشکلات ، ترجیحات و فرصتها
* رتبه بندی زوجی
* رتبه بندی یا نمره دهی ماتریسی
* رتبه بندی یا گروه بندی بر اساس ثروت و بهزیستی

ضرورت به کار گیری رتبه بندی و نمره دهی :

رتبه بندی مانند بسیاری از روش های دیگر PRA می تواند یک ابزار مناسب برای اغاز بحث پیرامون انچه امکان ایجاد ان در شرایط محلی است باشد . این روش سریعی برای کسب یک بینش کلی پیرامون عقاید متنوع مشارکت کنندگان و راهی برای افزایش اگاهی مردم درباره چیزهایی است که تا به حال به ان فکر نکرده اند.

رتبه بندی ونمره دهی دوروش مناسب برای کسب اطلاعات حساس است . محققان و دست اندرکاران توسعه ای که قبلا به طور مستقیم از مردم درباره میزان درامد یا ثروت انان سوال کرده اند اگر موفق شده باشند پاسخی دریلفت کنند می دانند که چه مشکلاتی برای کسب اطلاعات مورد اعتماد در این زمینه وجود دارد . این روش ها به محققان و دست اندرکاران توسعه کمک می کند که در مدت زمان کوتاه بتوانند با مشکلات اساسی مردم اشنا شوند .

دستورالعمل های کلی برای اجرای موفقیت امیز روش های رتبه بندی و نمره دهی :

برخی پیشنهادات برای اجرای بهتر رتبه بندی یا نمره دهی به شرح ذیل است :

* در ابتدا باید مطمئن شد که روش رتبه بندی می تواند نیازهای اطلاعاتی مطالعه را براورده نموده و مناسب شرایط و محیط تحقیق است .
* در مورد اینکه چه چیزهایی باید رتبه بندی یا نمره دهی شود باید با افراد کلیدی ، مطلع و اگاه بحث وتبادل نظر نمود .
* برای رتبه بندی باید از اسامی مرسوم و واحدهای اندازه گیری محلی استفاده نمود.
* معیارها باید فهرست بندی شود و معیارهای منفی تبدیل به معیارهای مثبت گردند.
* از مشارکت کنندگان خواسته شود تا موضوع یا چیزهایی مورد بررسی را رتبه بندی یا نمره دهی کنند .
* از مزدم باید علل رتبه بندی را جویا شد که به عنوان مثال چرا فلان چیز را در مکان سوم قرار داده اند.
* باید به دنبال معیارهای بیشتر و جدید تری برای رتبه بندی بود .
* نکات مورد علاقه و مهم را باید تقویت کرد .
* باید سعی شود که رتبه بندی مورد استفاده افراد و گروه های مختلف صورت گیرد .

معمولترین روش رتبه بندی مورد استفاده در تحقیقات طبقه بندی اجتماعی مرتب نمودن یا دسته بندی کارتها است. دسته بندی کارتها یک روش معتبر برای رتبه بندی مشکلات است . زمانی که کارت وجود ندارد ، برای رتبه بندی می توان از اشیا گوناگون محلی مانند بذر ، برگ ، تکه شاخه های کوچک و سنگ استفاده کرد . در ابتدا مشکلات توسط روستاییان شناسایی و سپس بر اساس شدت رتبه بندی می شوند.

رسم نمودارها ، مدل ها و نقشه ها – کلیات :

رسم نمودارها و سهم گذاری یا تبادل بصری از روشهای مهم PRA می باشند . به علت اینکه در این روش ها به جای ارتباطات کلامی ، تاکید بر ارتباطات بصری است . به اعتقاد چمبرز سهم گذاری بصری به شکل نقشه ، مدل ، نمودار و استفاده از اشیای محلی مانند سنگ ، چوب ، ... برای سنجش ، رتیه بندی یا نمره دهی فرایندی است که طی ان همه افراد حضر می توانند ببینند ، نقطه نظرات خود را ارائه کنند ، بحث کنند و یا اشیای فیزیکی مورد استفاده را تغییر دهند . طی این فرایند از طریق مثلب بندی یا وارسی سه جانبه ، اطلاعات تصحیح می شوند و اطلاعات حاصله بیشتر قابل مشاهده بوده و می توانند توسط همه شرکت کنندگان کم یا زیاد وارسی گردند .

طی فرایند رسم نمودار مشارکتی روایط تغییر می کند و نقش افراد غیر بومی تسهیل گری و افراد بومی ، کنشگری می گردد . برخلاف روش پرسشنامه ای که نقش افراد غیر بومی ، استخراج اطلاعات از ذهن افراد محلی است ، در روش رسم نمودار مشارکتی ، افراد غیر بومی تلاش می کنند تا فرایند ارائه اطلاعات و واکاوی ان را اغاز و تسهیل نمایند . در روش پیمایشی یادگیری به ندرت اتفاق می افتد و اطلاعات بدون انکه مورد وارسی قرار گیرند به عنوان دارایی شخصی مصاحبه گر ثبت می گردند.

نمودار عبارت از یک مدل ساده شده و ترسیمی از واقعیت است . نمودار ارائه کننده اطلاعات به شکل فشرده و به راحتی قابل فهم است . نمودار ها انواع مختلفی دارند که بر اساس کاربرد می توانند به شرح زیر طبقه بندی شوند:

الف) مکانی : نقشه طرح ، برشی مقطعی از یک منطقه

ب) زمانی : تقویم فصلی ، چارت فعالیت روزانه ، روندهای زمانی ، نیمرخ تاریخی

ج ) روابط : نمودارهای علی ، نمودار پیوندها ، نمودارهای چرخشی ، تجزیه و تحلیل معیشت ، نمودار نظام ها

د) تصمیمات : درخت تصمیم ، نمودار ون

مدل ها نیز که گاهی به عنوان نوعی از نمودارها تلقی می شوند ، عمدتا شامل مدلهای سه بعدی روستاها و مزارع هستند که یک تصویر کلی از کارکردها ، فعالیت ها و توزیع منابع و خدمات ارائه می نماید.

نقشه نیز که گاهی اوقات به عنوان نوعی نمودار شناخته می شود ممکن است برای بیان موضوعات مختلف ترسیم شود .

نقشه های روستاها و مکانها ممکن است بر امور زیر تمرکز داشته باشند :

· توزیع فضایی منابع طبیعی ، انواع خاک ، منابع ابی و امور زیر بنایی و خدمات

· نحوه کاربری اراضی ، منابع طبیعی و مزارع

· طبقه بندی اجتماعی و مناطق مسکونی ( بر اساس ثروت ، سواد ، قومیت ، سلامتی و بهداشت )

· ارائه اطلاعات جمعیتی و جنسیت سرپرستان خانوارها

نقشه ها : تصاویر یا نگاره های دوبعدی ساده اند که کار برنامه ریزی را تسهیل می کنند.به عنوان مثال نقشه های هوایی یا عکس های ماهواره ای با قیمت مناسب در اختیار بسیاری از کشورها می باشند .

طرح های مزرعه : نقشه هایی هستند که در برگیرنده اطلاعاتی در مورد اندازه مزارع ، گیاهان کشت شده ، چرا توسط دام ، الگوی کشت و سایر اطلاعات مربوط به منابع خانوار می باشند .

برش عرضی : یک نمودار از نواحی اصلی اراضی مورد استفاده است که سیمای اصلی منابع ، بهره برداری ها و مشکلات نواحی مختلف را مقایسه می کند .

ضرورت استفاده از نمودارها برای بررسی های روستایی :

در واقع نمودار ها که شامل نقشه ها ، طرح ها و برش های عرضی اند ، داده ها را به گونه ای خلاصه می کنند که می توانند برای مقاصد گوناگونی چون اکتشاف ، شناسایی مشکل ، برنامه ریزی ، مذاکرات مزرعه ای ، واکاوی و پایش به کار روند . این نمودارها می توانند در شناسایی مشکلات و فرصتها در مناطق خاص و برای شروع مذاکره بین اعضای جامعه با تیم خارجی و برای روشن ساختن موضوعات و سوالات به کار روند.

* نقشه ها که شامل نقشه های هوایی نیز می باشند نشان می دهند که منابع ، فعالیت ها ، مشکلات و فرصت ها در کجا قرار گرفته اند .
* طرح های مزرعه نشان می دهند که خانوارهای زارعین چگونه منابع زمینی خود را مورد استفاده قرار می دهند . از انجایی که ترسیم طرح همه مزرعه دشوار است بهتر است کشاورزان اموزش داده شوند تا هریک طرح مزرعه خود را ترسیم کنند .
* برش های عرضی باید اطلاعاتی بیش از طرح مزرعه یا نقشه روستا ارائه نمایند . این اطلاعات شامل الگوی زراعی ، انواع خاک و گونه های درختی است . با استفاده از سنجش از راه دور می توان اطلاعات دقیق تری به دست اورده و برش عرضی را بهتر ترسیم نمود . هر چند مسیر ها در برش عرضی تصادفی انتخاب می شوند ولی به هر حال این محدودیت باعث می شود تا نتوان حداکثر اطلاعات را کسب نمود .

کلیاتی پیرامون روش تهیه نمودارها و نقشه ها :

* نمودارها و نقشه ها می توانند بر روی کاغذ ، فیلم ترنی پرنسی ، تخته سیاه و زمین رسم شوند . اگر قرار است نمودارها برای کار برنامه ریزی و نظارتهای اتی مورد استفاده قرار گیرند باید از مواد مناسبی برای این کار استفاده شود .
* برای ترسیم نقشه می توان از نقشه های هوایی و جغرافیایی موجود استفاده کرد یا نقشه هایی بر اساس ادراک مردم محلی از منطقه رسم کرد .
* مدل ها نیز می توانند با استفاده از مواد ساده ای چون مقوا ، چوبهای کوچک یا بذور تهیه شوند .
* طرح های مزرعه می توانند برای مزارع نمونه یا نمونه ای از مزارع تهیه شوند . در انتخاب نمونه باید با زارعین گفتگو نمود تا مزرعه ای انتخاب شود که معرف نواحی مختلف ، گروهها ی اجتماعی و مسایل مبتلا به روستاییان باشد . اطلاعات مندرج در این طرح ها شامل تنوع الگوی کشت ، معیشت ، محصولات مورد استفاده برای فروش ، موقعیت ساختمانها ، انباره ، چراگاه ها ، اراضی آیش و ... باشد .
* برش عرضی بر اساس مشاهدات و اطلاعات گرداوری شده طی قدم زدن با مطلعین در منطقه ترسیم می شود . مدلها ، نقشه ها و برش های عرضی می توانند برای ارزیابی سریع از موضوعاتی چون منابع طبیعی ، نظام های زراعی ، محیط زیست و تلفیق انها با مسایل اجتماعی ترسیم شوند. نقطه مشترک همه این روشها این است که ترسیمات طی مشارکت فعالانه مردم صورت گیرد. بهتر است این نمودارها توسط افراد و گروه های مختلف ترسیم شوند ، زیرا هر فرد یا گروه تجربه ، ادراک و اطلاعات و نقطه نظر خاصی دارد و باید اجازه داد نمودار ها بر اساس دانش و خلاقیت مردم تکمیل شوند . در ترسیم نمودار و نقشه کشی مشارکتی اطلاعات به صورت جمعی گرداوری ، ارائه و وارسی مجدد می گردند .

نقشه کشی و رتبه بندی ثروت :

در نقشه کشی یا رتبه بندی ثروت می توان روستا را به بخش های گوناگون تقسیم و در صورت امکان ، بخش ها را بر اساس تعداد افراد ثروتمند و به طور نسبی از فقیر ترین تا ثروتمند ترین فرد یا خانوار رتبه بندی کرد . نباید فراموش کرد که رتبه بندی ثروت افراد ذهنی است .

رتبه بندی ثروت معمولا در روستا های با 80 – 70 خانوار توصیه می شود . به عنوان مثال در شرایط افریقای جنوبی خیلی از روستاها دارای 700- 500 خانوار ( با 5-3 هزار نفر جمعیت ) که این رقم در برخی مواقع به هزار خانوار می رسد . این موضوع کار رتبه بندی ثروت با استفاده از کارتها و یک گروه مرجع واحد را مشکل می سازد. این کار زمانی مشکل تر می شود که روستاها پراکنده باشند ( مناطق مسکونی پراکنده در دشت ) . در این حالت امکان دارد اطلاعات افراد از زندگی یکدیگر کم باشد . اگر روستا بزرگ باشد می توان ان را به چند بخش بر اساس معیارهای محلی تقسیم کرد .

تجربه سازمان غیر دولتی بنیاد اقتصاد کوچک نشان داد که با تقسیم کردن روستا به چند بخش و یک کار مداوم 3 – 2 ساعته می توان نقشه روستایی با هزار خانوار را نیز ترسیم و خانوار ها را بر اساس ثروت لیست نمود .

یکی از مسایلی که در ابتدا پیش می اید بحث پیرامون مفاهیم فقر و ثروت است ، زیرا در این ماقع باید بحث تا جایی ادامه یابد که اجماع به وجود اید . در هنگام تقسیم بندی روستا به بخش ها و زمانی که بخش ها از نظر ثروت برابر نباشند ممکن است یک خانوار از بخش الف با رتبه 65 به همان اندازه فقیر باشد که یک خانوار از بخش ( ب ) با رتبه 85 فقیر است .

در این روش افراد به گروههای 6-4 نفره تقسیم و کارتها بر اساس ثروت افراد به توده های مختلف تقسیم می شوند . هر گروه با همکاری تسهیل گر یک بخش از روستا را رتبه بندی می کند . رتبه بندی حداقل توسط سه گروه مرجع مخالف برای یک بخش انجام می شود تا از طریق مثلث بندی اعتبار نتایج تعیین گردد .در نهایت متوسط رتبه گروه ها به عنوان رتبه خانوار منظور می گردد . چون این فرایند زمان بر و خسته کننده است ، باید هر وقت افراد خسته شدند ، کار را متوقف و کارتهای رتبه بندی نشده را در جایی حفظ کرد تا توسط گروه رتبه بندی ادامه یابد . برای رسیدن به ثبات و اعتبار درونی با نزدیک کردن برداشت ها از مفهوم فقر و تعیین این که ایا مناطق واقعا با هم متفاوتند ، تجزیه و تحلیل نهایی رتبه بندی صورت می گیرد . در بسیاری از اوقات مردم محلی تلاش می کنند تا خود را در مقابل مامورین دولتی از انچه که هستند فقیر تر نشان دهند تا بتوانند از امکانات بیشتری برخوردار شوند . بنابراین محققان در استفاده از مامورین دولتی برای تسهیل فرایند تحقیقات باید دقت کرده و حتی المقدور از افراد دیگر مورد اعتماد ( بومی یا غیر بومی ) استفاده کنند . در استفاده از نیروهای دولتی باید افرادی به کار گرفته شوند که ضمن اگاهی کامل از شرایط زندگی روستاییان حساسیت های اجتماعی کمتری نسبت به انها وجود داشته باشد .

رتبه بندی و گروه بندی بر اساس ثروت :

انسان شناسان اجتماعی برای مدت های مدیدی مشاهده کرده اند که روستاییان علاقه وافری به موضوع سطح زندگی خانوارها نشان داده و به صورت نیمه خود اگاه به رتبه بندی انها می پردازند . در واقع کنترل های اجتماعی تا حدود زیادی تابع رتبه هایی است که یک جامعه محلی به خانوارهای ساکن در ان می دهد . این رتبه بندی محلی تعیین کننده حرکت افراد در طبقات اجتماعی است تا جایی که منشا بسیاری از منازعات اجتماعی مانند سوزاندن مغازه ها و از بین بردن محصول برخی خانوارها برای جلوگیری از ارتقا در این طبقات می شود .

رتبه بندی خانوار یک امر جدید نیست بلکه به صورت سنتی در جوامع گوناگون وجودداشته است . پولی هیل در مطالعات خود دریافت که روستاییان به طور اشکار از تمایزات اجتماعی اگاه هستند و این امر از افریقای غربی تا هند در جایی که رتبه بندی بر اساس کاست غالب است ، وجود دارد .

براورد ثروت و درامد جامعه یکی از نیازهای ضروری برنامه های توسعه ، امداد رسانی یا فقرزدایی است . بنابراین اگر بتوان ویژگی ها و عوامل بروز فقر را شناسایی کرد می توان راهبرد مناسب و مفیدی برای فقرزدایی طراحی و به کار گرفت . از این رو تلاش محققان همواره بر این بوده است که داده هایی در مورد ثروت کسب کنند تا بر اساس ان بتوانند برنامه های مناسب فقرزدایی یا توزیع درامد را تدوین نماید . به اعتقاد انها اگاهی از تعداد افراد موجود در زیر خط فقر ، شاخص خوبی برای سنجش میزان فقر نیست . البته شاخص های سنجش ثروت در طول سالیان متمادی وجود داشته است ، ولی همواره کسب اطلاعات لازم بای براورد ان امری دشوار بوده است . در هر صورت یک نکته مهم این است که شکاف بین معیارهای محلی و رسمی کاهش یابد . به عنوان مثال اگر برداشت روستاییان از فقر با مفهوم رسمی خط فقر تفاوت زیادی دارد ، معیار خط فقر نمی تواند در برنامه ریزی مورد استفاده قرار گیرد.

البته برخی از دانشمندان و کارشناسان امور توسعه درامد را شاخص ناقص برای سنجش فقر دانسته اند و راهکارهایی چون شناسایی میزان اسیب پذیری را پیشنهاد می کنند . پیشنهاد بعدی این است که به جای رتبه بندی ثروت از معیار رفاه که یک ارزش جهانی است استفاده شود . در هر صورت روش رتبه بندی بر اساس ثروت برای دستیابی به پاسخ مناسب در این زمینه ابداع گردیده است . واژه رتبه بندی ثروت دلالت بر تمرکز بر روی دارایی های مادی دارد . گاهی به جای ثروت بهتر است اشاره به رفاه شود که تمرکز بر کیفیت زندگی شان دارد و در راستای ارزشهای جهانی است . فقر در دارا بودن اشیا و لوازم مادی الزاما به معنای فقدان رفاه نیست . رفاه فرهنگ گرا بوده و به سختی قابل سنجش است .

از این رو یک بحث خاصی در این رابطه وجود دارد که ایا رتبه بندی بر اساس ثروت یا بر اساس پذیرفته شود ؟

رتبه بندی ثروت ابزاری برای هدف قرار دادن فقیرترین فقرا است و باعث ایجاد یک نگرش خاص در بنگاه توسعه می شود که به موجب ان می توانند دریابند که واقعا به چه کسی دارند کمک می کنند . باید توجه داشت در جوامع یا حالاتی که همه افراد تحت فشار هستند مانند مهاجرت از وطن ، رتبه بندی بر اساس ثروت بی معنا و نامربوط می باشد .

در یک تعریف دیگر رتبه بندی ثروت عبارت است از مصاحبه های فردی برای رتبه بندی خانوار توسط ان افراد . به طور کلی رتبه بندی بر اساس ثروت یک روش ارزیابی مشارکتی روستا جهت شناسایی گروه ها یا خانوارهای روستایی بر اساس ثروت و سطح بهزیستی و رفاه می باشد . در این روش فرض اساسی عبارت است از اینکه مردم روستایی بهترین اطلاعات را نسبت به دارایی ، ثروت ، درامد و بهزیستی خانوارهای محلی زندگی خود دارند.

یکی از روشهای معروف رتبه بندی بر اساس ثروت ، روش منظم کردن کارت گراندین است که برای اولین بار در مناطق روستایی و شبانی کنیا به اجرا درامد . بر اساس این روش فهرستی از خانوارهای روستا تهیه و شماره گذاری می شود ، سپس بر روی هر کارت نام رئیس خانوار و شماره او درج می گردد به نحوی که برای هر خانوار یک کارت وجود خواهد داشت . در گام بعدی از مطلعین کلیدی بومی ( حداقل 3 نفر یا 3 گروه 6-4 نفره ) خواسته می شود تا با استفاده از کارت مذکور خانوارهای روستا را براساس ثروت رتبه بندی نمایند. در ابتدا می توان از انها خواست تا کارت مربوط به فقیرترین و ثروتمندترین خانوار را در دو سوی یک خط قرار داده سپس کارتهای سایر خانوارها را با در نظر گرفتن ثروت در بین دو کارت مزکور بچینند .

هر یک از مطلعین کلیدی مشارکت داشته باشند . این معیارهای متفاوت مزیتی برای روش رتبه بندی بر اساس ثروت محسوب می شود زیرا امکان مقایسه خانوار از دیدگاه های مختلف وجود دارد و اطلاعات نهایی به واقعیت نزدیک تر خواهد بود . این روش نه تنها کمک به درک تفاوتهای موجود در وضعیت اقتصادی – اجتماعی خانوارهای روستایی کرده و معیارهای انان برای رتبه بندی افراد براساس ثروت را مشخص می کند ، بلکه می توان ابزاری برای بررسی و وارسی مجدد اطلاعات حاصل از پژوهش پیمایشی و تطبیق ان با نقطه نظرات و ادراکات روستاییان باشد .

یکی از روشهای رتبه بندی بر اساس ثروت ، انتقال ادراکات روستاییان بر روی نقشه می باشد . این روش را ترسیم نقشه براساس ثروت نیز می گویند که به نوعی نیز می تواند تحت روش ترسیم نقشه های اجتماعی طبقه بندی شود. به اعتقاد ماکرجی یکی از جنبه های جالب روش مذکور این است که هرگونه افراط و تفریط فرد غیر بومی در مرحله تفکیک خانوار بر اساس ثروت می تواند مبنایی برای مداخله روستاییان جهت ارائه اطلاعات دقیق تر و صحیح تر باشد .

مزیت روش رتبه بندی اجتماعی :

به عقیده ماکرجی استفاده از روش رتبه بندی اجتماعی ابزار مناسب تری برای تعیین فقر است تا نمونه گیری به روش پیمایشی ، زیرا در رتبه بندی اجتماعی ، فقر از دیدگاه های گوناگون مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد .

مزیت روش رتبه بندی بر اساس ثروت :

رتبه بندی بر اساس ثروت می تواند یک ابزار خوب برای کارشناسان توسعه باشد تا از طریق ان مشخص نماید چه کسی واقعا به کمک نیاز دارند و در ضمن انها می توانند تعیین کنند که برای رفع مشکل در منطقه مورد مطالعه ایا باید به امداد رسانی و ارائه خدمات رفاهی روی اورد یا برنامه های توسعه مناسب را تدوین و اجرا نمود . این روش می تواند در موارد زیر مورد استفاده قرار گیرد :

* هدف قرار دادن گروع عای فقیر تر برای فعالیت های خاص
* نظارت بر تاثیر خدمات امدادی
* شناسایی سوالات اساسی جامعه که باید به وسیله تحقیقات متمرکز و کاوشی مورد بررسی قرار گیرند .
* درک معیارهای محلی ثروت ، بهزیستی و تغییرات در ثروت .

معایب رتبه بندی ثروت :

علی رغم توانایی بالای رتبه بندی ثروت ، این روش قادر به غلبه بر تمام مشکلات اقتصادی و اجتماعی روستا یا جانعه مورد مطالعه نیست و در هر جامعه مسایلی وجود دارد که شناسایی و تحلیل انها باید با روشهای دیگر ارزیابی مشارکتی صورت پذیرد . مشکل دیگر روش رتبه بندی بر اساس ثروت این است که کاربر ان در جوامع بزرگ محدود است زیرا جوهره اصلی این روش شناخت مردم از اوضاع و احوال یکدیگر است در حالی که در مناطق بزرگ یا جوامع شهری این شناخت کم است .

این روش همچنین با معذوریت اخلاقی حفظ اسرار و حرمت دیگران مواجه است .

به عقیده باربارا گراندین ابداع کننده روش رتبه بندی با استفاده از کارت ، موضوع حفظ اسرار دیگران به ان اندازه که برای محقق حائز اهمیت است برای مردم محلی اهمیت ندارد و مشکل اخلاقی ایجاد نمی کند . برخی مطالعات دیگر نیز این موضوع را تایید کرده اند . به هر حال به مسایل محلی حساس بود و باید مشورت با مردم محلی اشنا به جوامع مورد مطالعه حتما قبل از نقشه کشی اجتماعی و رتبه بندی بر اساس ثروت صورت گیرد .

برخی از کاربردهای رتبه بندی ثروت :

* مورد هدف قرار دادن گروههای فقیرتر در فعالیت های ویژه
* نظارت بر تاثیر توزیع کمک های امدادی
* شناسایی سوالاتی برای تحقیقات متمرکز بر روی محدودیت های ویژه گروه های مختلف
* درک معیارهای محلی ثروت و بهزیستی و تغییرات در ثروت

رتبه بندی زوجی :

رتبه بندی زوجی یک روش ارزیابی مشارکتی روستایی جهت یادگیری درباره طبقه بندی ها ، معیارها ، انتخابها و اولویت های جامعه می باشد .

در این روش از یک یا چند روستایی درخواست می شود تا بین دو موضوع ، شی یا مشکل یکی را انتخاب کنند و دلایل روستاییان در انتخاب یک موضوع مرتبط با زندگی شان اشنا می شود . بعد از مقایسات و رتبه بندی های مکرر ، در نهایت بهترین انتخاب انها شناسایی می شود و به عنوان مثال اگر قرار است مهمترین مشکل پیرامون یک موضوع مطرح شود ، در انتهای جلسه رتبه بندی زوجی مشارکتی این امر صورت می پذیرد . نکته قابل توجه این است که در روش مذکور ، مقایسات به صورت زوجی انجام می گیرد .

نويسنده: marivan | بازديدها: 42 | نسخه قابل چاپ