:-:مقالات و تحقيقات كليه گرايش هاي مهندسي كشاورزي:-:

:-:مقالات و تحقيقات كليه گرايش هاي مهندسي كشاورزي:-: http://irangolara.com/ Fa :-:مقالات و تحقيقات كليه گرايش هاي مهندسي كشاورزي:-: DataLife Engine کاتالوگ ، ابزار ، فنون وروشهای منتخب PRA - بخش سوم http://irangolara.com/index.php?newsid=2848 http://irangolara.com/index.php?newsid=2848

کاتالوگ ، ابزار ، فنون وروشهای منتخب PRA :

( بخش سوم )

( برگرفته از کتاب رهیافتها و فنون مشارکت در ترویج کشاورزی )

ترسیم نقشه کشی مشارکتی :

ترسیم نقشه مشارکتی عبارت از یک روش ارزیابی مشارکتی روستایی ( PRA) است که عمدتا جهت گرداوری و نمایش اطلاعاتی پیرامون توزیع منابع و امکانات روستایی به کار گرفته می شود . این روش بسیاری از جنبه های زندگی روستا مانند منابع ابی ، دامداری ، وضع بهداشت ، جاده ، اندازه مزارع ، بیماری ها ، طبقه بندی اجتماعی ، وضعیت ثروت و مانند ان را شامل می شود . از این رو نقشه های گوناگونی می توانند ترسیم شوند . نقشه های منابع وضعیت منابع طبیعی یک منطقه مانند ابخیزها ، مزارع ، جنگل ها ، رودخانه ها و باغات را نشان می دهند . نقشه های اجتماعی حاکی از نحوه استقرار خانوارها . مناطق مسکونی در یک محل می باشندو یا نقشه های بهداشتی وضعیت بهداشتی یک ناحیه را از دیدگاه های مختلف مورد بررسی قرار می دهند.

به طور کلی نقشه کشی اجتماعی یکی از روش های شناسایی و درک موقعیت نسبی و ثروت گروه های اجتماعی در داخل یک جامعه است . این روش یک روش بصری است که با یک گروه به اجرا در می اید . برای جوامع کوچک نقشه کل جامعه ترسیم می شود و در ان وضعیت هر خانوار مشخص می شود ولی در مناطق بزرگ هر ناحیه مسکونی یا محله به طور جداگانه بررسی می شود . بعد از ترسیم نقشه یک بحث گروهی بر روی مفاهیم ثروت و بهزیستی و معیارهای اصلی مورد توافق همه در این رابطه لازم است . برای مقایسه سطح بهزیستی خانوارها از معیارهای خاصی استفاده می شود که نشانه های برروی نقشه اورده می شوند . این معیارها می توانند موضوعاتی مانند دسترسی خانوارها به وسایل گوناگون ، کارگر و منابع اب اشامیدنی سالم و ... باشد .

در روش ترسیم نقشه مشارکتی ، روستاییان با استفاده از موتد گوناگون مانند تکه های چوب ، گچ ، سنگ ، ساقه های علف ، ماسه ها یا خاکهای رنگی و برگ درختان نقشه مورد نظر را روی زمین با کاغذ ترسیم می نمایند . در این فرایند افراد روستا به دو دسته تقسیم می شوند ، تعدادی از انها که معمولا مطلعین کلیدی روستا هستند به ترسیم نقشه با استفاده از مواد مورد نظر برروی سطح زمین یا کاغذ می پردازند و بقیه افراد با ارائه نقطه نظرات و پیشنهادات خود انهها را در بهبود انجام کار کمک و هدایت می کنند . در ابتدا ممکن است تعداد مشارکت کنندگان کم باشند ولی به مرور زمان افراد بیشتری برای تکمیل نقشه علاقمند به همکاری می شوند . در شکل عمومی این نقشه ها ، محل استقرار مکان های مسکونی ، الگوی بهره برداری از زمین ، موقعیت منابع اب یا سایر منابع طبیعی و سایر مشخصات اقتصادی – اجتماعی که نمود فیزیکی دارند ، به شکل یک نقشه ترسیم می شوند ، به طوری که با یک نگاه می توان اطلاعات جامعی نسبت به جنبه های مختلف مکان مورد نظر پیدا کرد .

بر اساس تعریف ماکرجی ترسیم نقشه مشارکتی عبارت از ترسیم فضایی یک منطقه بر روی زمین ، کاغذ یا سایر مواد به وسیله مردم محلی جهت نشان دادن و توضیح دادن یک محل یا سرزمین و سایر مناطق وابسته به ان است .

به زعم وی ترسیم نقشه مشارکتی از دیدگاه های زیر دارای اهمیت است :

1- در بسیاری از اوقات ، این امر باعث برقراری تفاهم با جامعه محلی می شود . این به افراد غیر بومی کمک می کند تا از جامعه محلی نکاتی یاد گرفته و تعامل متقابل با انها را افزایش دهند .

2- ای موضوع ضمن دخالت گروه ها و جوامع محلی موجب توانمند ساختن انها در رسم نقشه محل زندگی خود به صورت نمایش و توضیح دادن می شود .

3- این روش زمینه مشارکت گروهی افراد در یک فضا باز و جلسه عمومی که به منظور ترسیم نقشه برپا شده افزایش می دهد .

4- در این روش افراد می توانند دیدگاههای فضایی خود را از محل و مناطق طبیعی وابسته نمایش دهند .

5- نقشه های جنگلی میزان دسترسی مردم بومی به جنگلهای محلی را مشخص می کنند .

6- در این فرایند افراد و گروهها با تطبیق و مقایسه اطلاعات ، خطاها را حذف و نهایتا به اجماع گروهی در مورد مسئله مورد بررسی می رسند .

7- ترسیم نقشه مشارکتی می تواند پایه و اساس کاوش های بیشتر را تشکیل دهد و براساس اطلاعات ان می توان روشهای دیگر مشارکتی مانند قدم زدن گروهی را بکار بست .

8- این روش کمک می کند تا در یک دوره زمانی کوتاه مدت مقدار زیادی اطلاعات متنوع کسب نمود .

برخی کاربردهای ترسیم نقشه مشارکتی در ارزیابی های مشارکتی منابع طبیعی برای نشان دادن یا نمایش مناطق به شرح زیر است :

· زیستگاه ها ، اراضی جنگلی و مناطق وابسته به ان

· خانوارها ، درختان ، مکانهای ذخیره اب ، خاک ، مزارع ، پمپ های دستی ، مدارس و سایر چیزها در محل

· مرز محل سکونت و کشاورزی با جنگل

· مناطق فضایی که در انهها همکاری یا منازعات مردم در بهره برداری از جنگل اتفاق می افتد

· مناطق چرا

· مناطق جنگل کاری اجتماعی

· مناطق بایر و بلا استفاده

· مناطق مخصوص جمع اوری سوخت

· مکانهای ذخیره اب

ماکرجی برخی از تجربیات میدانی حاصل در زمینه ترسیم نقشه مشارکتی را به این شرح بیان می دارد :

1- نقشه های مشارکتی در واقع نقشه های ذهنی افراد ، گروهها و جامعه مورد مطالعه بوده ، با نقشه های حرفه ای فرق می کنند . این نقشه ها به نوعی بیانگر ادراکات افراد و گروهها نسبت به موضوعات مورد مطالعه هستند ، در حالی که نقشه های حرفه ای به اندازه و مقیاس دقیق اشیا یا مکان های مورد مطالعه توجه دارند .

2- ترسیم نقشه بر روی زمین در مقایسه با ترسیم برروی کاغذ باعث جلب مشارکت بیشتر افراد می گردد .

3- فرایند ترسیم نقشه مشارکتی بعد از شروع ، خودش ادامه یافته و نیازی به تسهیل گری خارجی ندارد .

4- تجربه نشان داده است که ترسیم نقشه تابع متغیرهایی چون جنسیت ، سن ، کاست و غیره است . بنابراین نقشه هایی که توسط زنان و مردان یا افرادی از گروه های سنی متفاوت ترسیم می شوند با یکدیگر فرق می کنند . این مسئله به دلیل ادراکات متفاوت این زیر گروه ها از موضوع مورد مطالعه و تفاوت در تجزیه و تحلیل ان می باشد .

5- داده های گرد اوری شده به طریف ترسیم نقشه مشارکتی از یک فرد به فرد دیگر و از یک گروه به گروه دیگر و از یک جامعه به جامعه دیگر بسته به دانش و تجربیات انها فرق می کند .

6- گاهی اوقات ، اوردن جزئیات یک منطقه یا مکان بزرگ برروی یک نقشه ، به دلیل ناکافی بودن دانش افراد مطلع بومی دشوار است . بنابراین برای غلبه بر این مشکل می توان اصول زیر را به کار بست :

· ترسیم نقشه یک محل در بخش های مختلف

· ترسیم نقشه یک محل توسط افراد متفاوت

· ترسیم بخش های مختلف نقشه در روزهای مختلف توسط افراد گوناگون

7 - فراین ترسیم نقشه مشارکتی بعد از شروع ، خودش ادامه یافته و نیازی به تسهیل گری خارجی ندارد .

8- ترسیم نقشه مشارکتی می تواند طی جلسات مختلفی که با جامعه محلی برگزار می شود ، صورت پذیرد . این نقشه را می توان برای چک کردن صحت اطلاعات با خانوارهای مختلف در میان گذارده و نظرات انان را جویا شد .

9 – اگر افراد زیادی مایل به شرکت در برنامه های ترسیم نقشه مشارکتی اند می توان از انها خواست به گروه های کوچک تقسیم و هر یک نقشه جداگانه ای ترسیم کنند . در پایان این نقشه را می توان با هم مطابقت داد و به یک نقشه جامع و کامل رسید .

نقشه جابجایی یا تحرک :

نقشه جابجایی یا تحرک یکی از روشهای ارزیابی مشارکتی جهت بررسی الگوی جابجایی فضایی یک فرد روستایی یا گروهی از انها به بخش های مختلف جامعه برای انجام فعالیتهای گوناگون می باشد . همانطور که ذکر شد این نقشه ها می توانند بر اساس ویژگی های مختلف اقتصادی – اجتماعی مانند سن ، جنسیت و غیره برای عر یک از افراد ساکن در روستا تهیه و سپس ادغام شوند تا بر اساس ان بتوان به الگوی تحرک یا جابه جایی گروهی دست یافت . این نقشه علاوه بر نشان دادن تعاملات و نوع مراودات افراد در داخل جامعه یا با افراد بیرون از ان ، اطلاعاتی نیز پیرامون اهمیت مکانها یا فعالیتهای مختلف ارائه می نماید.

نقشه مزرعه :

ترسیم نقشه مزرعه یک روش ارزیابی مشارکتی روستایی به منظور اگاهی نسبت به محصولاتی که در مزرعه کشت می شوند و مکان های کشت است . در این روش از کشاورز مربوط خواسته می شود تا بر روی صفحه نقشه ای را که در بردارنده عوامل فوق باشد از مزرعه خود ترسیم نماید . این نقشه ها ممکن است عوامل دیگری مانند نوع خاک ، خانه مسکونی در مزرعه و مانند ان اورده شوند.

رتبه بندی ماتریسی :

رتبه بندی ماتریسی روشی است که برای شناسایی معیارهای مردمی در مورد یک موضوع مشخص به کار می رود . این روش بیان کننده علل ارجحیت دادن گروه های مختلف به موضوعات گوناگون است . این معیارها احتمال دارد از گروهی به گروهی دیگر فرق کند . به عنوان مثال در ارزیابی یک محصول ، زنان عمدتا به ارزش غذایی و قابلیت فراوری ان می پردازند ، در حالی که برای مردان ارزش تولیدی و بازاریابی مهم است . بنابراین این نوع رتبه بندی عبارت از به کارگیری معیارهای مختلف توسط گروههای گوناگون برای ارزیابی ارزش موضوعات یا مشکلات متنوع است. در این نوع رتبه بندی می توان ترجیحات و دلایل ان در بین گروه های مخالف را شناسایی کرد . یک مثال دیگر ، موضوع عملیات استفاده از اب یا روشهای جمع اوری اب است که نمونه های مناسبی برای بررسی به روش رتبه بندی ماتریسی می باشند . گاهب به جای رتبه بندی از نمره استفاده می شود که به ان نمره دهی ماتریسی اطلاق می شود .

نمره دهی ماتریسی یک روش ارزیابی مشارکتی است که در ان اقلام و چیزهای مختلف بر اساس ادراکات مشارکت کنندگان در قالب معیارهای خاصی نمره دهی یا مقایسه می شوند. این نمره دهی می تواند ثابت ( به عنوان مثال دادن نمره از 10 تا 20 و ... ) یا متغیر و ازاد باشد ( هر نمره به دلخواه فرد بر اساس اهمت و ارزش نسبی ) . در خانه های ماتریس ممکن است عدد نوشته شود یا با استفاده از تعداد متفاوت اشیایی چون بذر ، سنگریزه و از این قبیل ، اهمیت نسبی یک مورد در مقایسه با دیگری نمایش داده شود. به عنوان مثال درختان می توانند موضوع مورد مطالعه و مصرف به عنوان سوخت ، در خانه سازی و مانند ان معیار باشند. در هر حال پژوهشگر باید در ابتدا موضوع و معیارهای مورد بررسی را تعیین کند . در تعیین ارزش چوب درختان منطقه ، اولین گام در این روش تعیین اقلام مورد بررسی و قابل مقایسه و معیارهای نمره دهی و مقایسه می باشد . پس از انکه اطلاعات اولیه در مورد اقلام معیارها گرد اوری شدند ، با بررسی و کنگاش بیشتر ممکن است برخی از انها حذف شده یا موارد دیگری اضافه گردند. نکته ای که باید در اینجا به ان توجه شود این است که برخلاف روش های دیگر نمره دهی ، در روش نمره دهی ماتریسی گروهی از اقلام قابل مقایسه و معیارهای مناسب وجود دارد . به عبارت دیگر هر مورد بخصوص در مقابل معیارهای مختلفی مورد مقایسه قرار می گیرند

روش نمره دهی ماتریسی به دلایل زیر دارای اهمیت فراوان در فرایند تصمیم گیری پیرامون اقلام قابل مقایسه است :

* در روش معرف یک تصویر کلی از ادراکات و ترجیحات فردی و گروهی در مورد اقلام انتخاب شده بر اساس معیارهای قابل مقایسه می باشد .
* با استفده از این روش ، جوامع مورد مطالعه می توانند اقلام مورد نظر را طبق معیارهای خاصی ، اولویت بندی نمایند .
* اطلاعات حاصل از این روش می توانند به طور مستقیم در برنامه های عملیاتی مورد استفاده قرار گیرند .
* این روش انعطاف پذیر برای بررسی ادراکات ، ترجیحات ، اولویتها ، خواسته های افراد یا گروه ها است . زمانی که این روش بر روی زمین اجرا می شود به راحتی می توان نمرات را تغییر داده و اصلاح نمود تا در مورد موضوع اجماع حاصل گردد .

برخی ملاحظات در مورد نمره دهی ماتریسی :

* به منظور انجام موفقیت امیز این روش ، مهارتهای تسهیل گری در یک سطح و کیفیت عالی مورد نیاز است تا پژوهشگر بتواند هدف استفاده از این روش و نتایج مورد انتظار را به مشارکت کنندگان توضیح دهد
* در بسیاری از موارد جوامع محلی ترجیح می دهند به جای نمره دهی ثابت دارای ازادی و اختیار بیشتری بوده و به اصطلاح بر اساس نمره دهی ازاد عمل نمایند و در یک گستره و دامنه وسیعتری به قضاوت در مورد اقلام مورد مطالعه بپردازد .
* هرچه اقلام و معیارهای مورد نظر در روش نمره دهی ماتریسی بیشتر قابل مقایسه باشند ، جامعه محلی راحت تر می توانند ادراکات و ترجیحات خود را بیان نمایند .
* برای جلوگیری از خطای اندازه گیری بهتر است از ماتریس های بزرگ که اقلام و معیارهای زیادی را در بر می گیرند ، پرهیز نمود تا جامعه محلی بهتر بتواند مقایسات لازم را اشته باشد .
* پژوهشگران و تسهیل گران باید به شدت از جمع کردن نمرات ستون ها یا ردیف های ماتریس پرهیز کنند زیرا این امر انها را به سوی نتیجه گیری های نادرست هدایت می نماید.

اطلاعات حاصل از روش رتبه بندی یا نمره دهی در موارد زیر دارای اهمیت می باشد :

* برای برقراری بحث و افزایش اگاهی مشارکت کنندگان در مورد اینکه چه چیزی کمتر و چه چیزی بیشتر اهمیت دارد و همچنین اگاهی در مورد رابطه علت و معلولی بین پدیده ها
* برای کسب اطلاعات در مورد اولویت های مردم که می توانند با اطلاعات حاصل از پژوهش های پیمایشی زمان بر مقایسه شود .
* برای مقایسات قبل و بعد به عنوان مثال نظارت پروژه ها موثرند.
* رتبه بندی می تواند به عنوان یک روش برای مطالعه روابط قدری مورد استفاده قرار گیرد
* رتبه بندی و نمره دهی مردم را قادر می سازد تا اولویت و ترجیحات خود را بیان نموده و این ممکن است منجر به یک درخواست و ارزو شود .

البته در بین روشهای مختلف PRA به نظر می رسد رتبه بندی ماتریسی سخت ترین و خسته کننده ترین انها باشد .

نمره دهی برداری :

نمره دهی برداری یک روش بصری مشارکتی است که طی ان اقلام یا موضوعات مورد مطالعه بر اساس اهمیت نسبی خود ارزیابی شده و مشکلات ، منافع ، خطرات ، خسارتها و فرصتها اولویت بندی می شوند. این روش می تواند به صورت فردی یا گروهی به اجرا دراید . در ابتدا باید یک موضوع کلی توسط اعصای جامعه محلی که مورد توافق همگان است ، جهت بررسی وواکاوی به طریق نمره دهی برداری در نظر گرفته شود . سپس پژوهشگران یا تیمی که تصمیم به گرداوری اطلاعات از طریق این روش را دارند یک مصاحبه نیمه ساخت دار با گروهی از مرذم محلی برگزار کرده و اطلاعاتی پیرامون اقلام مورد مطالعه گرداوری می کنند . این اقلام یا موضوعات مورد مطالعه می توانند مجموعه ای از مشکلات ، منافع ، اولویتها ، یا مجموعه ای از فعالیتها باشند که در قالب یک فهرست ازمایشی گرد اوری می شوند . سپس این فهرست توسط افراد یا گروههای محای مجددا بازبینی شده و مواردی به ان اضافه یا از ان کم می شود . سپس فهرست مذکور برروی کاغذ یا زمین پیاده شده و از افراد یا گروههای مشارکت کننده درخواست می شود تا با استفاده از بذور ، سنگریزه ها و موادی از این قبیل به نمره دهی هر موضوع بپردازند. از انجائیکه برای نمره دهی به این روش یک ستون وجود دارد ، از افراد یا گروهها تقاضا می شود تا بر اساس نظر خود در ابتدا بالاترین و پایین ترین نمره را به موضوعات مربوطه داده و سپس محل سایر موضوعات را با نمره دهی مشخص نمایند . از انجایی که ممکن است افراد نظرات متفاوتی داشته باشند ، می توان انها را در ابتدا به گروه های کوچک تقسیم نمئ و بعد از اینکه قوانین بین اعضای انها حاصل شد ، گروه های مذکور در هم ادغام شده و بدین ترتیب کار ادامه می یابد تا زمانیکه توافق در سطح جامعه محلی بر روی نمره دهی حاصل گردد .

اهمیت روش نمره دهی برداری :

* این روش در تهیه فهرستی از موضوعات یا مطالب مورد مطالعه مانند مشکلات ، اولویتها ، ترجیحات و منافع و هزینه ها موثر و مفید است .
* با استفاده از فهرست تهیه شده به این روش می توان اولویت های فردی و گروهی را مشخص نمود .
* این روش به دلیل انعطاف پذیری بالا در نهایت به اجماع گروهی منتهی می شود.

برخی ملاحظات در مورد روش نمره دهی برداری :

* قبل از انجام عملیات به این روش ، باید افراد مشارکت کننده با اهداف و اصول ان به طور کامل اشنا شده و محقق مطالب مورد نظر را به خوبی و با شفافیت با انها در میان بگذارد .
* معیارهای در نظر گرفته شده برای تبیین یک موضوع باید حتما قابل مقایسه با یکدیگر بوده و سنخیت داشته باشد تا بتوان در زمان کمتر به نتیجه مطلوب و دلخواه رسید
* این روش نیازمند مداخله و مشارکت تعداد زیادی از افراد و گروهها در یک زمان و مکان مشخصمی باشد . در زمانی که موضوع مورد بررسی مشکلات و اولویت بندی انها مد نظر است ، انتظارات جدیدی ممکن است در مردو بروز کند به این صورت که انها مترصد اقداماتی جهت رفع مشکلات اولویت بندی شده باشند .
* تجربه نشان داده است که اجرای این روش در فضای باز و با مشارکت تعداد بیشماری از افراد نتیجه مطلوب تری را به دست خواهد داد .
* از انجاییکه در این روش تنها یک ستون از معیارها با مقایسه در مورد نموضوع در دست مطالعه وجود دارد ، روش مذکور ساده تر از سایر روشها مانند نمره دهی ماتریسی می باشد .

این روش به دلیل انعطاف پذیری بالا زمینه های بحث گروهی را ایجاد کرده که نهایتا منجر به اجماع گروه در نمره دهی می گردد .]]> marivan Wed, 07 Jul 2010 16:36:38 -0500 کاتالوگ ، ابزار ، فنون وروشهای منتخب PRA - بخش دوم http://irangolara.com/index.php?newsid=2847 http://irangolara.com/index.php?newsid=2847 ( برگرفته از کتاب رهیافتها و فنون مشارکت در ترویج کشاورزی )

رتبه دهی و نمره دهی – کلیات :

یکی از اکتشافات جدید PRA مقبولیت و قدرت ترسیم نمودار مشارکتی و تبادل دیداری است . رتبه بندی و نمره دهی دو روش بسیار مهم مشارکتی برای ارزیابی انتظارات ، باورها ، قضاوت ها ، نگرش ها ، ترجیحات و عقاید مردم است . یکی از رشته های علمی که به وفور از این دو تکنیک استفاده می کند ، تحقیقات بازاریابی اجتماعی برای تغییر رفتار عمومی است .

از روش کلاسیک رتبه بندی اجتماعی می توان به تکنیکهای توسعه یافته توسط ترستون تحت عنوان رتبه بندی افتراقی ، رتبه بندی مجموع درجه های لیکرت و رتبه بندی تراکمی گوتمن اشاره نمود .

این روش در برگیرنده دامنه وسیعی از کمیت های رتبه ای ، فاصله ای ، وزنی ، پیش ازمون شده یا طبقه ای مشتق شده است . روشهای نمره دهی شامل چند انتخابی ، انتخاب از بین گزیدارها و روشهای گرافیکی می شود .

انواع رتبه بندی ونمره دهی :

رتبه بندی و نمره دهی به معنی قراردادن چیزها به ترتیب مناسب یا به عبارتی مرتب کردن چیزها می باشد . رتبه بندی اشاره به رده بندی یا قرار دادن چیزها به دنبال یکدیگر بر اساس یک معیار خاص دارد ، در حالی که نمره دهی عبارت از وزن یا نمره دادن به چیزهای مورد مقایسه است .

ابزارهای واکاوی مانند رتبه بندی اطلاعات پایه ای تولید می نماید که به موجب ان می توان کار پرسشگری را ادامه داد. این روش می تواند به عنوان یک بخشی از کار پرسشگری منظور گردد یا به طور جداگانه به اجرا در اید .

انواع رتبه بندی که بیشتر در مطا لعات توسعه مورد توجه اند عبارتند از :

* رتبه بندی مشکلات ، ترجیحات و فرصتها
* رتبه بندی زوجی
* رتبه بندی یا نمره دهی ماتریسی
* رتبه بندی یا گروه بندی بر اساس ثروت و بهزیستی

ضرورت به کار گیری رتبه بندی و نمره دهی :

رتبه بندی مانند بسیاری از روش های دیگر PRA می تواند یک ابزار مناسب برای اغاز بحث پیرامون انچه امکان ایجاد ان در شرایط محلی است باشد . این روش سریعی برای کسب یک بینش کلی پیرامون عقاید متنوع مشارکت کنندگان و راهی برای افزایش اگاهی مردم درباره چیزهایی است که تا به حال به ان فکر نکرده اند.

رتبه بندی ونمره دهی دوروش مناسب برای کسب اطلاعات حساس است . محققان و دست اندرکاران توسعه ای که قبلا به طور مستقیم از مردم درباره میزان درامد یا ثروت انان سوال کرده اند اگر موفق شده باشند پاسخی دریلفت کنند می دانند که چه مشکلاتی برای کسب اطلاعات مورد اعتماد در این زمینه وجود دارد . این روش ها به محققان و دست اندرکاران توسعه کمک می کند که در مدت زمان کوتاه بتوانند با مشکلات اساسی مردم اشنا شوند .

دستورالعمل های کلی برای اجرای موفقیت امیز روش های رتبه بندی و نمره دهی :

برخی پیشنهادات برای اجرای بهتر رتبه بندی یا نمره دهی به شرح ذیل است :

* در ابتدا باید مطمئن شد که روش رتبه بندی می تواند نیازهای اطلاعاتی مطالعه را براورده نموده و مناسب شرایط و محیط تحقیق است .
* در مورد اینکه چه چیزهایی باید رتبه بندی یا نمره دهی شود باید با افراد کلیدی ، مطلع و اگاه بحث وتبادل نظر نمود .
* برای رتبه بندی باید از اسامی مرسوم و واحدهای اندازه گیری محلی استفاده نمود.
* معیارها باید فهرست بندی شود و معیارهای منفی تبدیل به معیارهای مثبت گردند.
* از مشارکت کنندگان خواسته شود تا موضوع یا چیزهایی مورد بررسی را رتبه بندی یا نمره دهی کنند .
* از مزدم باید علل رتبه بندی را جویا شد که به عنوان مثال چرا فلان چیز را در مکان سوم قرار داده اند.
* باید به دنبال معیارهای بیشتر و جدید تری برای رتبه بندی بود .
* نکات مورد علاقه و مهم را باید تقویت کرد .
* باید سعی شود که رتبه بندی مورد استفاده افراد و گروه های مختلف صورت گیرد .

معمولترین روش رتبه بندی مورد استفاده در تحقیقات طبقه بندی اجتماعی مرتب نمودن یا دسته بندی کارتها است. دسته بندی کارتها یک روش معتبر برای رتبه بندی مشکلات است . زمانی که کارت وجود ندارد ، برای رتبه بندی می توان از اشیا گوناگون محلی مانند بذر ، برگ ، تکه شاخه های کوچک و سنگ استفاده کرد . در ابتدا مشکلات توسط روستاییان شناسایی و سپس بر اساس شدت رتبه بندی می شوند.

رسم نمودارها ، مدل ها و نقشه ها – کلیات :

رسم نمودارها و سهم گذاری یا تبادل بصری از روشهای مهم PRA می باشند . به علت اینکه در این روش ها به جای ارتباطات کلامی ، تاکید بر ارتباطات بصری است . به اعتقاد چمبرز سهم گذاری بصری به شکل نقشه ، مدل ، نمودار و استفاده از اشیای محلی مانند سنگ ، چوب ، ... برای سنجش ، رتیه بندی یا نمره دهی فرایندی است که طی ان همه افراد حضر می توانند ببینند ، نقطه نظرات خود را ارائه کنند ، بحث کنند و یا اشیای فیزیکی مورد استفاده را تغییر دهند . طی این فرایند از طریق مثلب بندی یا وارسی سه جانبه ، اطلاعات تصحیح می شوند و اطلاعات حاصله بیشتر قابل مشاهده بوده و می توانند توسط همه شرکت کنندگان کم یا زیاد وارسی گردند .

طی فرایند رسم نمودار مشارکتی روایط تغییر می کند و نقش افراد غیر بومی تسهیل گری و افراد بومی ، کنشگری می گردد . برخلاف روش پرسشنامه ای که نقش افراد غیر بومی ، استخراج اطلاعات از ذهن افراد محلی است ، در روش رسم نمودار مشارکتی ، افراد غیر بومی تلاش می کنند تا فرایند ارائه اطلاعات و واکاوی ان را اغاز و تسهیل نمایند . در روش پیمایشی یادگیری به ندرت اتفاق می افتد و اطلاعات بدون انکه مورد وارسی قرار گیرند به عنوان دارایی شخصی مصاحبه گر ثبت می گردند.

نمودار عبارت از یک مدل ساده شده و ترسیمی از واقعیت است . نمودار ارائه کننده اطلاعات به شکل فشرده و به راحتی قابل فهم است . نمودار ها انواع مختلفی دارند که بر اساس کاربرد می توانند به شرح زیر طبقه بندی شوند:

الف) مکانی : نقشه طرح ، برشی مقطعی از یک منطقه

ب) زمانی : تقویم فصلی ، چارت فعالیت روزانه ، روندهای زمانی ، نیمرخ تاریخی

ج ) روابط : نمودارهای علی ، نمودار پیوندها ، نمودارهای چرخشی ، تجزیه و تحلیل معیشت ، نمودار نظام ها

د) تصمیمات : درخت تصمیم ، نمودار ون

مدل ها نیز که گاهی به عنوان نوعی از نمودارها تلقی می شوند ، عمدتا شامل مدلهای سه بعدی روستاها و مزارع هستند که یک تصویر کلی از کارکردها ، فعالیت ها و توزیع منابع و خدمات ارائه می نماید.

نقشه نیز که گاهی اوقات به عنوان نوعی نمودار شناخته می شود ممکن است برای بیان موضوعات مختلف ترسیم شود .

نقشه های روستاها و مکانها ممکن است بر امور زیر تمرکز داشته باشند :

· توزیع فضایی منابع طبیعی ، انواع خاک ، منابع ابی و امور زیر بنایی و خدمات

· نحوه کاربری اراضی ، منابع طبیعی و مزارع

· طبقه بندی اجتماعی و مناطق مسکونی ( بر اساس ثروت ، سواد ، قومیت ، سلامتی و بهداشت )

· ارائه اطلاعات جمعیتی و جنسیت سرپرستان خانوارها

نقشه ها : تصاویر یا نگاره های دوبعدی ساده اند که کار برنامه ریزی را تسهیل می کنند.به عنوان مثال نقشه های هوایی یا عکس های ماهواره ای با قیمت مناسب در اختیار بسیاری از کشورها می باشند .

طرح های مزرعه : نقشه هایی هستند که در برگیرنده اطلاعاتی در مورد اندازه مزارع ، گیاهان کشت شده ، چرا توسط دام ، الگوی کشت و سایر اطلاعات مربوط به منابع خانوار می باشند .

برش عرضی : یک نمودار از نواحی اصلی اراضی مورد استفاده است که سیمای اصلی منابع ، بهره برداری ها و مشکلات نواحی مختلف را مقایسه می کند .

ضرورت استفاده از نمودارها برای بررسی های روستایی :

در واقع نمودار ها که شامل نقشه ها ، طرح ها و برش های عرضی اند ، داده ها را به گونه ای خلاصه می کنند که می توانند برای مقاصد گوناگونی چون اکتشاف ، شناسایی مشکل ، برنامه ریزی ، مذاکرات مزرعه ای ، واکاوی و پایش به کار روند . این نمودارها می توانند در شناسایی مشکلات و فرصتها در مناطق خاص و برای شروع مذاکره بین اعضای جامعه با تیم خارجی و برای روشن ساختن موضوعات و سوالات به کار روند.

* نقشه ها که شامل نقشه های هوایی نیز می باشند نشان می دهند که منابع ، فعالیت ها ، مشکلات و فرصت ها در کجا قرار گرفته اند .
* طرح های مزرعه نشان می دهند که خانوارهای زارعین چگونه منابع زمینی خود را مورد استفاده قرار می دهند . از انجایی که ترسیم طرح همه مزرعه دشوار است بهتر است کشاورزان اموزش داده شوند تا هریک طرح مزرعه خود را ترسیم کنند .
* برش های عرضی باید اطلاعاتی بیش از طرح مزرعه یا نقشه روستا ارائه نمایند . این اطلاعات شامل الگوی زراعی ، انواع خاک و گونه های درختی است . با استفاده از سنجش از راه دور می توان اطلاعات دقیق تری به دست اورده و برش عرضی را بهتر ترسیم نمود . هر چند مسیر ها در برش عرضی تصادفی انتخاب می شوند ولی به هر حال این محدودیت باعث می شود تا نتوان حداکثر اطلاعات را کسب نمود .

کلیاتی پیرامون روش تهیه نمودارها و نقشه ها :

* نمودارها و نقشه ها می توانند بر روی کاغذ ، فیلم ترنی پرنسی ، تخته سیاه و زمین رسم شوند . اگر قرار است نمودارها برای کار برنامه ریزی و نظارتهای اتی مورد استفاده قرار گیرند باید از مواد مناسبی برای این کار استفاده شود .
* برای ترسیم نقشه می توان از نقشه های هوایی و جغرافیایی موجود استفاده کرد یا نقشه هایی بر اساس ادراک مردم محلی از منطقه رسم کرد .
* مدل ها نیز می توانند با استفاده از مواد ساده ای چون مقوا ، چوبهای کوچک یا بذور تهیه شوند .
* طرح های مزرعه می توانند برای مزارع نمونه یا نمونه ای از مزارع تهیه شوند . در انتخاب نمونه باید با زارعین گفتگو نمود تا مزرعه ای انتخاب شود که معرف نواحی مختلف ، گروهها ی اجتماعی و مسایل مبتلا به روستاییان باشد . اطلاعات مندرج در این طرح ها شامل تنوع الگوی کشت ، معیشت ، محصولات مورد استفاده برای فروش ، موقعیت ساختمانها ، انباره ، چراگاه ها ، اراضی آیش و ... باشد .
* برش عرضی بر اساس مشاهدات و اطلاعات گرداوری شده طی قدم زدن با مطلعین در منطقه ترسیم می شود . مدلها ، نقشه ها و برش های عرضی می توانند برای ارزیابی سریع از موضوعاتی چون منابع طبیعی ، نظام های زراعی ، محیط زیست و تلفیق انها با مسایل اجتماعی ترسیم شوند. نقطه مشترک همه این روشها این است که ترسیمات طی مشارکت فعالانه مردم صورت گیرد. بهتر است این نمودارها توسط افراد و گروه های مختلف ترسیم شوند ، زیرا هر فرد یا گروه تجربه ، ادراک و اطلاعات و نقطه نظر خاصی دارد و باید اجازه داد نمودار ها بر اساس دانش و خلاقیت مردم تکمیل شوند . در ترسیم نمودار و نقشه کشی مشارکتی اطلاعات به صورت جمعی گرداوری ، ارائه و وارسی مجدد می گردند .

نقشه کشی و رتبه بندی ثروت :

در نقشه کشی یا رتبه بندی ثروت می توان روستا را به بخش های گوناگون تقسیم و در صورت امکان ، بخش ها را بر اساس تعداد افراد ثروتمند و به طور نسبی از فقیر ترین تا ثروتمند ترین فرد یا خانوار رتبه بندی کرد . نباید فراموش کرد که رتبه بندی ثروت افراد ذهنی است .

رتبه بندی ثروت معمولا در روستا های با 80 – 70 خانوار توصیه می شود . به عنوان مثال در شرایط افریقای جنوبی خیلی از روستاها دارای 700- 500 خانوار ( با 5-3 هزار نفر جمعیت ) که این رقم در برخی مواقع به هزار خانوار می رسد . این موضوع کار رتبه بندی ثروت با استفاده از کارتها و یک گروه مرجع واحد را مشکل می سازد. این کار زمانی مشکل تر می شود که روستاها پراکنده باشند ( مناطق مسکونی پراکنده در دشت ) . در این حالت امکان دارد اطلاعات افراد از زندگی یکدیگر کم باشد . اگر روستا بزرگ باشد می توان ان را به چند بخش بر اساس معیارهای محلی تقسیم کرد .

تجربه سازمان غیر دولتی بنیاد اقتصاد کوچک نشان داد که با تقسیم کردن روستا به چند بخش و یک کار مداوم 3 – 2 ساعته می توان نقشه روستایی با هزار خانوار را نیز ترسیم و خانوار ها را بر اساس ثروت لیست نمود .

یکی از مسایلی که در ابتدا پیش می اید بحث پیرامون مفاهیم فقر و ثروت است ، زیرا در این ماقع باید بحث تا جایی ادامه یابد که اجماع به وجود اید . در هنگام تقسیم بندی روستا به بخش ها و زمانی که بخش ها از نظر ثروت برابر نباشند ممکن است یک خانوار از بخش الف با رتبه 65 به همان اندازه فقیر باشد که یک خانوار از بخش ( ب ) با رتبه 85 فقیر است .

در این روش افراد به گروههای 6-4 نفره تقسیم و کارتها بر اساس ثروت افراد به توده های مختلف تقسیم می شوند . هر گروه با همکاری تسهیل گر یک بخش از روستا را رتبه بندی می کند . رتبه بندی حداقل توسط سه گروه مرجع مخالف برای یک بخش انجام می شود تا از طریق مثلث بندی اعتبار نتایج تعیین گردد .در نهایت متوسط رتبه گروه ها به عنوان رتبه خانوار منظور می گردد . چون این فرایند زمان بر و خسته کننده است ، باید هر وقت افراد خسته شدند ، کار را متوقف و کارتهای رتبه بندی نشده را در جایی حفظ کرد تا توسط گروه رتبه بندی ادامه یابد . برای رسیدن به ثبات و اعتبار درونی با نزدیک کردن برداشت ها از مفهوم فقر و تعیین این که ایا مناطق واقعا با هم متفاوتند ، تجزیه و تحلیل نهایی رتبه بندی صورت می گیرد . در بسیاری از اوقات مردم محلی تلاش می کنند تا خود را در مقابل مامورین دولتی از انچه که هستند فقیر تر نشان دهند تا بتوانند از امکانات بیشتری برخوردار شوند . بنابراین محققان در استفاده از مامورین دولتی برای تسهیل فرایند تحقیقات باید دقت کرده و حتی المقدور از افراد دیگر مورد اعتماد ( بومی یا غیر بومی ) استفاده کنند . در استفاده از نیروهای دولتی باید افرادی به کار گرفته شوند که ضمن اگاهی کامل از شرایط زندگی روستاییان حساسیت های اجتماعی کمتری نسبت به انها وجود داشته باشد .

رتبه بندی و گروه بندی بر اساس ثروت :

انسان شناسان اجتماعی برای مدت های مدیدی مشاهده کرده اند که روستاییان علاقه وافری به موضوع سطح زندگی خانوارها نشان داده و به صورت نیمه خود اگاه به رتبه بندی انها می پردازند . در واقع کنترل های اجتماعی تا حدود زیادی تابع رتبه هایی است که یک جامعه محلی به خانوارهای ساکن در ان می دهد . این رتبه بندی محلی تعیین کننده حرکت افراد در طبقات اجتماعی است تا جایی که منشا بسیاری از منازعات اجتماعی مانند سوزاندن مغازه ها و از بین بردن محصول برخی خانوارها برای جلوگیری از ارتقا در این طبقات می شود .

رتبه بندی خانوار یک امر جدید نیست بلکه به صورت سنتی در جوامع گوناگون وجودداشته است . پولی هیل در مطالعات خود دریافت که روستاییان به طور اشکار از تمایزات اجتماعی اگاه هستند و این امر از افریقای غربی تا هند در جایی که رتبه بندی بر اساس کاست غالب است ، وجود دارد .

براورد ثروت و درامد جامعه یکی از نیازهای ضروری برنامه های توسعه ، امداد رسانی یا فقرزدایی است . بنابراین اگر بتوان ویژگی ها و عوامل بروز فقر را شناسایی کرد می توان راهبرد مناسب و مفیدی برای فقرزدایی طراحی و به کار گرفت . از این رو تلاش محققان همواره بر این بوده است که داده هایی در مورد ثروت کسب کنند تا بر اساس ان بتوانند برنامه های مناسب فقرزدایی یا توزیع درامد را تدوین نماید . به اعتقاد انها اگاهی از تعداد افراد موجود در زیر خط فقر ، شاخص خوبی برای سنجش میزان فقر نیست . البته شاخص های سنجش ثروت در طول سالیان متمادی وجود داشته است ، ولی همواره کسب اطلاعات لازم بای براورد ان امری دشوار بوده است . در هر صورت یک نکته مهم این است که شکاف بین معیارهای محلی و رسمی کاهش یابد . به عنوان مثال اگر برداشت روستاییان از فقر با مفهوم رسمی خط فقر تفاوت زیادی دارد ، معیار خط فقر نمی تواند در برنامه ریزی مورد استفاده قرار گیرد.

البته برخی از دانشمندان و کارشناسان امور توسعه درامد را شاخص ناقص برای سنجش فقر دانسته اند و راهکارهایی چون شناسایی میزان اسیب پذیری را پیشنهاد می کنند . پیشنهاد بعدی این است که به جای رتبه بندی ثروت از معیار رفاه که یک ارزش جهانی است استفاده شود . در هر صورت روش رتبه بندی بر اساس ثروت برای دستیابی به پاسخ مناسب در این زمینه ابداع گردیده است . واژه رتبه بندی ثروت دلالت بر تمرکز بر روی دارایی های مادی دارد . گاهی به جای ثروت بهتر است اشاره به رفاه شود که تمرکز بر کیفیت زندگی شان دارد و در راستای ارزشهای جهانی است . فقر در دارا بودن اشیا و لوازم مادی الزاما به معنای فقدان رفاه نیست . رفاه فرهنگ گرا بوده و به سختی قابل سنجش است .

از این رو یک بحث خاصی در این رابطه وجود دارد که ایا رتبه بندی بر اساس ثروت یا بر اساس پذیرفته شود ؟

رتبه بندی ثروت ابزاری برای هدف قرار دادن فقیرترین فقرا است و باعث ایجاد یک نگرش خاص در بنگاه توسعه می شود که به موجب ان می توانند دریابند که واقعا به چه کسی دارند کمک می کنند . باید توجه داشت در جوامع یا حالاتی که همه افراد تحت فشار هستند مانند مهاجرت از وطن ، رتبه بندی بر اساس ثروت بی معنا و نامربوط می باشد .

در یک تعریف دیگر رتبه بندی ثروت عبارت است از مصاحبه های فردی برای رتبه بندی خانوار توسط ان افراد . به طور کلی رتبه بندی بر اساس ثروت یک روش ارزیابی مشارکتی روستا جهت شناسایی گروه ها یا خانوارهای روستایی بر اساس ثروت و سطح بهزیستی و رفاه می باشد . در این روش فرض اساسی عبارت است از اینکه مردم روستایی بهترین اطلاعات را نسبت به دارایی ، ثروت ، درامد و بهزیستی خانوارهای محلی زندگی خود دارند.

یکی از روشهای معروف رتبه بندی بر اساس ثروت ، روش منظم کردن کارت گراندین است که برای اولین بار در مناطق روستایی و شبانی کنیا به اجرا درامد . بر اساس این روش فهرستی از خانوارهای روستا تهیه و شماره گذاری می شود ، سپس بر روی هر کارت نام رئیس خانوار و شماره او درج می گردد به نحوی که برای هر خانوار یک کارت وجود خواهد داشت . در گام بعدی از مطلعین کلیدی بومی ( حداقل 3 نفر یا 3 گروه 6-4 نفره ) خواسته می شود تا با استفاده از کارت مذکور خانوارهای روستا را براساس ثروت رتبه بندی نمایند. در ابتدا می توان از انها خواست تا کارت مربوط به فقیرترین و ثروتمندترین خانوار را در دو سوی یک خط قرار داده سپس کارتهای سایر خانوارها را با در نظر گرفتن ثروت در بین دو کارت مزکور بچینند .

هر یک از مطلعین کلیدی مشارکت داشته باشند . این معیارهای متفاوت مزیتی برای روش رتبه بندی بر اساس ثروت محسوب می شود زیرا امکان مقایسه خانوار از دیدگاه های مختلف وجود دارد و اطلاعات نهایی به واقعیت نزدیک تر خواهد بود . این روش نه تنها کمک به درک تفاوتهای موجود در وضعیت اقتصادی – اجتماعی خانوارهای روستایی کرده و معیارهای انان برای رتبه بندی افراد براساس ثروت را مشخص می کند ، بلکه می توان ابزاری برای بررسی و وارسی مجدد اطلاعات حاصل از پژوهش پیمایشی و تطبیق ان با نقطه نظرات و ادراکات روستاییان باشد .

یکی از روشهای رتبه بندی بر اساس ثروت ، انتقال ادراکات روستاییان بر روی نقشه می باشد . این روش را ترسیم نقشه براساس ثروت نیز می گویند که به نوعی نیز می تواند تحت روش ترسیم نقشه های اجتماعی طبقه بندی شود. به اعتقاد ماکرجی یکی از جنبه های جالب روش مذکور این است که هرگونه افراط و تفریط فرد غیر بومی در مرحله تفکیک خانوار بر اساس ثروت می تواند مبنایی برای مداخله روستاییان جهت ارائه اطلاعات دقیق تر و صحیح تر باشد .

مزیت روش رتبه بندی اجتماعی :

به عقیده ماکرجی استفاده از روش رتبه بندی اجتماعی ابزار مناسب تری برای تعیین فقر است تا نمونه گیری به روش پیمایشی ، زیرا در رتبه بندی اجتماعی ، فقر از دیدگاه های گوناگون مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد .

مزیت روش رتبه بندی بر اساس ثروت :

رتبه بندی بر اساس ثروت می تواند یک ابزار خوب برای کارشناسان توسعه باشد تا از طریق ان مشخص نماید چه کسی واقعا به کمک نیاز دارند و در ضمن انها می توانند تعیین کنند که برای رفع مشکل در منطقه مورد مطالعه ایا باید به امداد رسانی و ارائه خدمات رفاهی روی اورد یا برنامه های توسعه مناسب را تدوین و اجرا نمود . این روش می تواند در موارد زیر مورد استفاده قرار گیرد :

* هدف قرار دادن گروع عای فقیر تر برای فعالیت های خاص
* نظارت بر تاثیر خدمات امدادی
* شناسایی سوالات اساسی جامعه که باید به وسیله تحقیقات متمرکز و کاوشی مورد بررسی قرار گیرند .
* درک معیارهای محلی ثروت ، بهزیستی و تغییرات در ثروت .

معایب رتبه بندی ثروت :

علی رغم توانایی بالای رتبه بندی ثروت ، این روش قادر به غلبه بر تمام مشکلات اقتصادی و اجتماعی روستا یا جانعه مورد مطالعه نیست و در هر جامعه مسایلی وجود دارد که شناسایی و تحلیل انها باید با روشهای دیگر ارزیابی مشارکتی صورت پذیرد . مشکل دیگر روش رتبه بندی بر اساس ثروت این است که کاربر ان در جوامع بزرگ محدود است زیرا جوهره اصلی این روش شناخت مردم از اوضاع و احوال یکدیگر است در حالی که در مناطق بزرگ یا جوامع شهری این شناخت کم است .

این روش همچنین با معذوریت اخلاقی حفظ اسرار و حرمت دیگران مواجه است .

به عقیده باربارا گراندین ابداع کننده روش رتبه بندی با استفاده از کارت ، موضوع حفظ اسرار دیگران به ان اندازه که برای محقق حائز اهمیت است برای مردم محلی اهمیت ندارد و مشکل اخلاقی ایجاد نمی کند . برخی مطالعات دیگر نیز این موضوع را تایید کرده اند . به هر حال به مسایل محلی حساس بود و باید مشورت با مردم محلی اشنا به جوامع مورد مطالعه حتما قبل از نقشه کشی اجتماعی و رتبه بندی بر اساس ثروت صورت گیرد .

برخی از کاربردهای رتبه بندی ثروت :

* مورد هدف قرار دادن گروههای فقیرتر در فعالیت های ویژه
* نظارت بر تاثیر توزیع کمک های امدادی
* شناسایی سوالاتی برای تحقیقات متمرکز بر روی محدودیت های ویژه گروه های مختلف
* درک معیارهای محلی ثروت و بهزیستی و تغییرات در ثروت

رتبه بندی زوجی :

رتبه بندی زوجی یک روش ارزیابی مشارکتی روستایی جهت یادگیری درباره طبقه بندی ها ، معیارها ، انتخابها و اولویت های جامعه می باشد .

در این روش از یک یا چند روستایی درخواست می شود تا بین دو موضوع ، شی یا مشکل یکی را انتخاب کنند و دلایل روستاییان در انتخاب یک موضوع مرتبط با زندگی شان اشنا می شود . بعد از مقایسات و رتبه بندی های مکرر ، در نهایت بهترین انتخاب انها شناسایی می شود و به عنوان مثال اگر قرار است مهمترین مشکل پیرامون یک موضوع مطرح شود ، در انتهای جلسه رتبه بندی زوجی مشارکتی این امر صورت می پذیرد . نکته قابل توجه این است که در روش مذکور ، مقایسات به صورت زوجی انجام می گیرد .]]> marivan Sun, 04 Jul 2010 17:01:06 -0500 کاتالوگ ، ابزار ، فنون وروشهای منتخب PRA - بخش اول http://irangolara.com/index.php?newsid=2846 http://irangolara.com/index.php?newsid=2846 ( بخش اول )
( برگرفته از کتاب رهیافتها و فنون مشارکت در ترویج کشاورزی )

فنون ارتباطی ، گرداوری و تجزیه و تحلیل داده ها :
1- مرور منابع دست دوم اطلاعاتی
• اسناد و مدارک ، امارها ، گزارشات ، کتب ، پرونده ها ، عکسهای هوایی و نقشه ها
2- مشاهده مستقیم
3- شاخص های کلیدی
• شاخص های محلی ، ملی و جهانی
• اهداف و شاخص های عملردی
4- مصاحبه های نیم ساخت دار
• افراد کلیدی
• گروههای متمرکز و یا کانونی ، گروههای متجانس و مخلوط
• زنجیره ای از مصاحبه ها ، سوالات کاوشی
5- رتبه بندی و نمره دهی
• رتبه بندی ثروت یا رفاه
• نمره دهی و رتبه بندی گزینه ها
• رتبه بندی و نمره دهی ماتریسی
6- ایجاد و تجزیه و تحلیل نقشه ها ، مدلها و نگاره ها
• نقشه های منابع و اجتماعی
• نقشه های موضوعی و مضمون دار
• نقشه های سرشماری و مدلها
• برشهای عرضی
7- ترسیم نمودار
• ترسیم نمودارهای محلی ، پیوندی و گردش کار
• ترسیم خطوط زمانی ، تجزیه و تحلیل روندها
• نمودار فصلی
• نیم رخ فعالیتها و برنامه کار روزانه
• نمودارهای ون
8- مطالعات موردی وداستانها
• تاریخچه های زندگی ، داستانهای نوشتاری یا شفاهی توسط افراد کلیدی بعنوان مثال : بچه های مدرسه
9- نمایشنامه ها ، بازیها و نمایشهای ایفای نقش
10- کارگاههای اینده ممکن و فیلمنامه ها
• اجماع ، کنفرانسها و جلسات سخنرانی
11- مثلث بندی
• مثلث بندی داده ها
• مثلث بندی بررسی کننده
• مثلث بندی رشته ها
• مثلث بندی نظریه ها
• مثلث بندی روش شناسی ها
12- تجزیه و تحلیل مستمر و ارائه گزارش
• تجزیه و تحلیل کمی و کیفی داده ها یا بدون استفاده از نرم افزارها
13- برنامه ریزی ، بودجه بندی ، نظارت و ارزشیابی مشارکتی و خود پیمایشی
• مشارکت در تمام فعالیتها یا چرخه های پروژه
14- پیمایش های شخصی
• افراد غیر بومی از افراد بومی می اموزند

مصاحبه نیم ساخت دار ( Semi – structured interview ) :
مصاحبه نیم ساخت دار یک روش غیر رسمی و مشارکتی گرداوری داده ها با استفاده از سوالات باز است . این روش از جهات گوناگون با مصاحبه ساخت دار تفاوت دارد . در مصاحبه ساخت دار سوالات معمولا از پیش تعیین شده ريال ثابت و همشکل می باشند . البته این همشکلی و همسانی تنها به سوالات مربوط نشده بلکه در پاسخ ها نیز وجود دارد و این خود باعث می شود که پرسشگر راحتی بتواند پاسخ های سوالات خود را از مخاطبان دریافت دارد. از انجا که در مصاحبه ساخت دار از سوالات بسته استفاده می شود ، این روش در مقایسه با مصاحبه نیم ساخت دار از انعطاف پذیری ناچیزی برخوردار بوده و مخاطب ناچار است در یک چارچوب مشخص به اظهار نظر بپردازد . در حالیکه در مصاحبه نیمه ساخت دار تنها تعدادی از سوالات یا موضوعات از قبل تعیین شده و بسیاری از انها در طی مصاحبه طرح می گردند. این انعطاف پذیری در روش نیمه ساخت دار به این معنی نیست که مصاحبه دارای ساخت مشخصی نبوده و هیچگونه کنترلی بر فرایند وجود ندارد .
در این روش به جای استفاده از پرسشنامه رسمی ، یک فهرست همسنجی یا مقابله از قبل تهیه و با استفاده ان ضمن کنترل فرایند ، ساختار و سازمان مشخص به کار پرسشگر داده می شود . در روش نیمه ساخت دار ، جلسه ای با حضور فرد یا افراد غیر بومی به عنوان پرسشگران و گروهی از روستاییان تشکیل و در ارتباط با موضوع مورد بررسی ، تعدادی از سوالات از پیش تعیین شده توسطپرسشگر پرسیده می شود . در این روش پرسشگر در طول مصاحبه مسایل یا موضوعات جدید مطرح شده توسط روستاییان را در فهرست همسنجی خود اضافه می کنند تا در ادامه بحث به انها پرداخته شود . بنابراین در مصاحبه نیمه ساخت دار بعنوان یک روش مشارکتی ، مکالمه بین پرسشگر و افراد مخاطب از اهمیت خاصی برخوردار است و به عبارتی مکالمه یا گفتگوی متقابل بین این دو گروه جوهره روش مذکور را تشکیل می دهد. از اینرو است که پرسشگر باید مهارتهای ارتباطی لازم برای گرداوری داده ها به این روش و یا براساس مکالمه دو طرفه را داشته باشد که از جمله مهمترین انها صبر و حوصله در شنیدن نقطه نظرات مخاطبان ، یادداشت نمودن مطالب طرح شده با اجازه انها و پرهیز از ایجاد اختلال در صحبتهای انان است . برای ارتقای کیفیت مصاحبه بهتر است که پرسشگران از رشته ها یا تخصصهای مختلف باشند و اصطلاحا یک تیم چند رشته ای این کار را هدایت نمایند تا جوانب گوناگون موضوع مورد بحث و بررسی قرار گیرد . کارایی مصاحبه نیمه ساخت دار علاوه بر تهیه فهرست هم سنجی ، دارا بودن مهارتهای ارتباطی توسط پرسشگر و به کارگیری تیم چند رشته ای ، وابسته به نحوه یادداشت برداری دقیق و جامع از اطلاعات و داده ها است . به اعتقاد میکلسن رعایت نکات ذیل برای انجام موفقیت امیز یادداشت برداری ضروری است :
- باید سوالات شماره گذاری و پاسخها گزیده و یادداشت نشوند .
- یکی از اعضای تیم پرسشگری به نوبت برای یادداشت برداری تعیین شود.
- ابزار ثبت پاسخها به گونه ای طراحی یا انتخاب شود که بعدها تجزیه و تحلیل اطلاعات گرداوری شده را اسان نماید .
- کد گذاری قبلی پاسخها برای کسب اطلاعات بیشتر در موارد قابل مشاهده توصیه می شود . به عنوان مثال جنس ، سن تقریبی و نوع خانه
- استفاده از دفترچه یادداشت کلاسوری یا ازادبرگ که بتوان اوراق انرا جدا و پس از درج اطلاعات مجددا در محل ان قرار داد توصیه می شود.
به اعتقاد ماکرجی برخی از جنبه های مهم مصاحبه های نیمه ساخت دار عبارتند از :
- این روش می تواند در فواصل زمانی مشخص تکرار گردد تا نتیجه مطلوب به دست اید .
- این روش می تواند برای کسب اگاهی از تمام جوانب یک موضوع یا ادراکات متنوع روستاییان از مسئله مورد نظر با سایر روشهای ارزیابی مشارکتی روستایی ترکیب و به کار گرفته شود.
- مصاحبه نیم ساخت دار می تواند در بین گروهها و افراد مختلف یک جامعه یا روستای مشخص به اجرا دراید . پرسشگران می توانند این گروهها را بطور مجزا یا همزمان با یکدیگر ملاقات نموده و با مسایل و مشکلات ، فرصتها و امکانات انها اشنا شوند.
- در این روش ممکن است موضوعات کلیدی و مهم برای شروع بحث توسط پرسشگران یا افراد غیر بومی تعیین شوند ولی ادامه کاوش و بررسی بر روی موضوعاتی انجام خواهد شد که به نظر روستاییان از اهمیت بیشتری برخوردار می باشند . این وارسیها می تواند با استفاده از روشهای کلامی یا بصری صورت پذیرد.
مصاحبه نیمه ساخت دار می تواند با افراد گروههای مختلف صورت گیرد . میکلسون مصاحبه های نیمه ساخت دار را بر اساس نوع یا ترکیب پرسش شوندگان به چهار گروه تقسیم می نماید :
1- مصاحبه انفرادی :
در این نوع مصاحبه اغلب تعدادی از افراد جامعه بعنوان نمونه انتخاب می شوند تا اطلاعات مورد نظر انها کسب گردد . این نوع مصاحبه هم درروشهای مشارکتی و هم در روشهای تحقیق اکتشافی یا پژوهش های زمینه یابی مورد استفاده قرار می گیرد . در مصاحبه انفرادی اعتقاد بر این است که افراد به دلیل تفاوت سنی و جنسیتی دارای تجربیات ، نگرشها ، عقاید و نظرات متفائتی هستند که این خود وجب تولید اطلاعات متنوع می گردد .

2- مصاحبه با مطلعین کلیدی :
افراد یا مطلعین کلیدی عبارت از کسانی هستند که بینش و نقطه نظرات خاصی در مورد موضوع دارند. افراد الزاما کارشناسان یا رهبران محلی نبوده بلکه می توانند افراد عادی مطلع در روستا یا کشاورزانی را که کاشت ، داشت و برداشت محصولات متفاوتی را تجربه کرده اند در بر گیرند . این نوع مصاحبه معمولا زمانی مورد توجه و تاکیذ است که محقق به دنبال کسب اطلاعات در مورد یک موضوع بخصوص باشد .

3- مصاحبه گروهی :
مصاحبه گروهی دسترسی به بدنه وسیعتری از دانش محلی و اجتماعی را فراهم می کند . افراد گروه می توانند به صورت نمونه انتخاب و به مصاحبه دعوت شوند و یا بطور اتفاقی در محل مصاحبه گرد هم ایند . معمولا تعداد افراد گروه نباید از 25- 20 نفر تجاوز کند زیرا کار مصاحبه دشوار می شود . پویایی مصاحبه گروهی باعث طرح سوالات غیر منتظره و همچنین تولید اطلاعات زیادی می شود به گونه ای که اطلاعات کل بیش از انچه است که ممکن بود بصورت مصاحبه انفرادیحاصل گردد.
گروههای مورد مصاحبه می توانند دو نوع باشند:
الف ) گروههای مخلوط :
به ان دسته از گروهها اطلاق می شود که ناهمگن بوده و افراد با ویژگی های متفاوت ( به عنوان مثال سن ، جنسیت و ... ) در ان حضور دارند . البته در تشکیل گروههای مخلوط ، مصاحبه شوندگان باید علایق مشترک داشته باشند و همچنین باید از تشکیل گروههایی که بین افراد ان تضاد سلیقه ، علاقه و منافع است پرهیز شود.
ب ) گروههای کانونی :
شامل گروههای همگن از نظر جنسیت ، سن یا سایر ویژگی ها می باشند که اطلاعات عمیقی در مورد یک موضوع خاص که مرتبط با کار انهاست دارند . این گروهها شامل 8 – 6 نفر هستند که با حداقل نقش هدایت گری یا تسهیل گری از سوی پرسشگر به بحث بر روی جزئیات یک موضوع می پردازند.
در باب اهمیت این روش بهترین توصیف توسط پرتی و یسمپلیس دی صورت گرفته که مصاحبه نیم ساخت دار را به عنوان بخش مرکز یو محوری روشهای ارزیابی مشارکتی روستایی معرفی کرده اند .

مشکل مصاحبه های نیمه ساخت دار :
باید بین دو موضوع اطلاعات بیشتر و اعتماد روستاییان تعادل برقرار شود . گاهی روستاییان نسبت به برخی از سوالات حساس بوده و اگر به انها فشار اورده شود ممکن است اعتماد و اطمینان انها از محقق سلب شود . از انجا که اعتماد و اطمینان و تفاهم متقابل از پیش نیازهای اساسی موفقیت PRA به طور کلی و مصاحبه های نیم ساخت دار به طور اخص است ، محقق در پرسیدن سوالات باید رعایت حدود را نموده و نباید با پرسیدن سوالات اضافی این اعتماد را کمرنگ نماید. تجربه میدانی خودش می تواند یک منبع اطلاعاتی خوب باشد . به این معنی که در فرایند های مشارکتی گاهی دیده می شود که روستاییان علاقمند تنها قادر به ارائه اطلاعات در برخی از جنبه های موضوع اند . به هر حال هر چه موضوع حساس تر باشد ، اعتماد کمک بیشتری به کسب اطلاعات می کند .
عدم تمایل مردم به ارائه اطلاعات در خصوص جنبه های دیگر نشان می دهد که احتمالا انها از ان جنبه ها به هر دلیل راضی نبوده و مشکلاتی وجود دارد . مثلا در بهره برداری های بی رویه از گیاهان دارویی ، انها ممکن است مایل باشند در مورد اثرات دارویی ، قیمت گیاه و وضعیت بازار ان صحبت کنند و لی دوست ندارند در مورد مسایل و عوارض زیست محیطی چیزی بگویند .
گاهی بهتر است سوالات به طور غیر مستقیم طرح شوند یعنی به جای اینکه پرسیده شود نظر یا احساس شما در مورد موضوعات فلان چیست ، پرسیده شود شما فکر می کنید که سایر افراد جامعه در مورد موضوع فلان چه احساسی یا نظری دارند . ضمنا باید توجه داشت که انها نباید از موقعیت مصاحبه احساس خطر کنند .

دستورالعمل مصاحبه نیم ساخت دار :
• تیم پرسشگری باید شامل 4-2 نفر از رشته های مختلف باشد .
• شروع با احوالپرسی به شیوه محلی و ابراز اینکه تیم پرسشگری برای یادگیری در محل است .
• شروع پرسشگری باید با طرح سوالاتی باشد که اشاره به افراد یا چیزهای مشهود و عینی دارند .
• اجرای مصاحبه بطور غیر رسمی بوده و برخی از سوالات جدید در حین بحث طرح شود .
• باید فراغ اندیش و بی نظر یا غرض بود .
• اجازه بدهید تا هر فرد از افراد تیم مجموعه سوالات خود در مورد یک موضوع را به پایان رساند .
• با نهایت دقت به سوالات حساس بپردازید .
• یک نفر به صورت نوبتی یادداشت برداری کند.
• باید به علایم غیر کلامی توجه داشت .
• از سوالات تلفیقی و قضاوتهای ارزشی باید پرهیز نمود .
• از سوالاتی که می توانند به صورت " بلی " یا " خیر " پاسخ داده شود باید پرهیز نمود .
• مصاحبه های فردی نباید بیش از 45 دقیقه به طول انجامد .
• مصاحبه های گروهی نباید بیش از 2 ساعت به طول انجامد .
• هر پرسشگر باید لیستی از موضوعات یا سوالات کلیدی را قبلا در دفترچه خود یادداشت کرده باشد .

اشتباهات معمول در مصاحبه نیمه ساخت دار :
• عدم موفقیت در گوش دادن با دقت .
• تکرار سوالات .
• کمک به پاسخگو برای دادن پاسخ به سوالات طرح شده .
• سوال مبهم پرسیدن .
• سوالات غیر مهم را پرسیدن .
• اعتماد داشتن به همه چیز و عدم توانایی در قضاوت در مورد پاسخ ها .
• مصاحبه را به درازا کشاندن و طولانی نمودن .
• تعمیم افراطی یافته ها .
• اتکا بیشتر به پاسخ های تحصیل کردگان ، بزرگسالان ، ثروتمندان و مردان .
• عدم توجه به هر چیزی که با عقاید و پیش پنداشتهای پرسشگر جور نباشد .
• ارزش دادن بیش از حد به سوالاتی که پاسخ کمی دارند.
• یادداشت برداری ناقص .
]]> marivan Thu, 01 Jul 2010 16:05:58 -0500 ارزشیابی مشارکتی http://irangolara.com/index.php?newsid=2845 http://irangolara.com/index.php?newsid=2845 [size=3]تحقیق ، نظارت و ارزشیابی ، از کارکردهای ضروری و مهم پروژه های توسعه محسوب می شوند. همواره دولتها ، مجریان پروژه ها و نهادهای کمک کننده ، به دنبال تعیین محدودیتها ، موانع و نیازهای پروژه ها و به عبارتی نظارت بر پیشرفت و ارزشیابی نتایج انها هستند. از انجایی که یکی از اهداف اصلی پروژه های مشارکتی بهبود ظرفیت و توانمندیهای قشر فقیر جامعه روستایی در تعیین مشکلات و حل انها است لذا این افراد باید به طور مستقیم در تمامی مراحل این فرایند دخالت کنند . در برنامه های مشارکت مردمی ، تحقیق ، نظارت و ارزشیابی عمدتا در راستای رفع نیازهای اطلاعاتی مشارکت کنندگان و حل مشکلات رودرروی انها تلاش می کنند. ان دسته از برنامه های مشارکتی که در جهت تقویت و بهبود ظرفیت گروههای اجتماعی برای حل مساله و دستیابی به خود اتکایی تلاش می کنند به عنوان یک ابزار یادگیری مشارکتی شناخته می شوند.]]> marivan Fri, 18 Jun 2010 17:09:13 -0500 توسعه مشارکتی فناوری (PTD) : http://irangolara.com/index.php?newsid=2844 http://irangolara.com/index.php?newsid=2844 توسعه مشارکتی فناوری (PTD) :

برگرفته از کتاب رهیافتها و فنون مشارکت در ترویج کشاورزی

یکی از رهیافتهایی که دست اندرکاران و سیاستگذاران توسعه روستایی و کشاورزی جهت رفع مسایل و مشکلات موجود و به منظور تولید و اشاعه فناوریهای جدید در گذشته به کار گرفته اند رهیافت متعارف تحقیق و تولید فناوری بوده است. با توجه به بررسی های موجود در ادبیات توسعه کشاورزی به سه نوع کلی نظام کشاورزی به نامهای کشاورزی صنعتی ، کشاورزی انتقلاب سبز و کشاورزی سوم (RDC) Risk-prone , Diverse and Complex را می توان شناسایی کرد . همین مطالعات حاکی از ان است که رهیافت متعارف تحقیقات که به صورت سنتی و از بالا به پایین و با فرض انتقال فناوری از مراکز و ایستگاههای تحقیقاتی به کشاورزان عمل نموده است در مواجهه با نیازها و مسایل کشاورزی نوع سوم موفق و سربلند نبوده است. به نقل از چمبرز حدود ¼ میلیارد نفر به صورت مستقیم در این نوع کشاورزی (RDC) مشغول به کار و امرار معاش هستند و ازانجایی که پژوهشگران قادر به درک واقعی محیط پیچیده اقتصادی – اجتماعی و فیزیکی این دسته از کشاورزان نبوده اند در توسعه فناوریهای مناسب برای انها شکست خورده اند. در سالهای اخیر جهت رفع مشکل مذکور رهیافت بدیلی تحت عنوان " توسعه مشارکتی فن اوری " که اصطلاحا به ان PTD گفته می شود پای به عرصه توسعه کشاورزی گذاشته است.]]> marivan Tue, 25 May 2010 16:32:56 -0500 تقسيم بندی گونه¬های مختلف مشارکت http://irangolara.com/index.php?newsid=2843 http://irangolara.com/index.php?newsid=2843 برگرفته از وبلاگ ترویجی رهیافت

اگر چه سازمانهاي توسعه واژه مشارکت را به شيوه هاي مختلف تفسير مي کنند و بکار مي برند. اما مي توان آن را هفت گونه مشخص تفسير کرد. دامنه اين تقسيم بندي از مشارکت منفعل که در آن مردم صرفاً در اين حد در کارها دخالت مي يابند که به آنها گفته مي شود که چه چيزي قرار است اتفاق بيفتد، شروع ميشود و به خود بسيجي مي انجامد که در آن مردم مستقل از نهاده هاي بيروني پيشقدم مي شوند.

گونه شناسي مشارکت و طرز مشارکت مردم در طرحها و پروژه هاي توسعه

1-مشارکت انفعالي: مشارکت مردم عبارت است از آگاه شدن از اين که چه دارد روي داده است. اعلان يک طرفه اي است که از سوي امور اداري يا مديريت پروژه بدون آنکه به پاسخ به مردم گوش دهند. تنها اطلاعات متعلق به متخصصان است که مورد استفاده قرار مي گيرد.

2-مشارکت در دادن اطلاعات: مشارکت مردم عبارت است از پاسخ دادن به سوالاتي که محققان ماهر با استفاده از پيمايشهاي پرسشنامه اي يا رهيافتهاي مشابه مطرح مي کنند. مردم در اين نوع مشارکت فرصت نمي يابند که بر جريان اقدامات تاثير بگذارند زيرا يافته ها در اختيارشان قرار نمي گيرد و صحت آنها هم مورد بررسي قرار نمي گيرد.

۳-مشارکت از طريق مشورت: مشارکت مردم عبارت است از مشورت با مردم و گوش دادن کارگزاريهاي بيروني که نظرهاي آنان، اين کارگزاريهاي بيروني راهحلها را تعريف مي کنند. و ممکن است اينها را در پرتو پاسخهاي مردم تعديل و تصحيح کنند. اين فرايند مشاورتي، هيچ مهمي را در تصميم گيري به مردم نمي دهد و متخصصان هيچ اجباري ندارند که نظرهاي مردم را به مديريت پروژه ببرند.

4-مشارکت براي انگيزه هاي مادي: مشارکت عبارت است از در اختيار نهادن منابع مانند نيروي کار در ازاي خوراک، پول نقد يا ديگر انگيزنده هاي مادي، بيشتر تحقيقات مزرعه اي در اين طبقه جاي مي گيرند؛ زيرا کشاورزان، مزرعه را در اختيار مي گذارند اما در آزمايش يا فرايند يادگيري دخالت نمي کنند. بسيار معمول است که اين پديده مشارکت ناميده شود. اما وقتي انگيزنده ها پايان يابد، مردم چيزي ندارند که در اختيار گذارند.

5- مشارکت کارکردي: مشارکت مردم عبارت است از تشکل گروههايي به منظور برآورده ساختن هدفهاي از پيش تعيين شده مربوط به پروژه. هدفهايي که ممکن است در برگيرنده توسعه يا رواج سازمانهاي اجتماعي که از بيرون ابداع شدهاند باشد. اين دخالت مردم در مراحل اوليه چرخه پروژه يا برنامهريزي نيست بلکه بعد از اتخاذ تصميمهاي عمده صورت ميگيرد. اين نهادها بيشتر به پيشگامان و تسهيلگران بيروني وابسته اند اما ممکن است متکي به خود شوند.

6-مشارکت تعاملي: مشارکت مردم عبارت است از تجزيه و تحليل مشترک، که به طرحهايي براي عمل و تشکيل نهادهاي محلي جديد يا تقويت نهادهاي موجود ميانجامد. اين نوع مشارکت بيشتر دربرگيرنده روشهاي ميان بخشي است که چشم اندازهاي چندگانه را طلب ميکند. و فرايندهاي يادگيري منظم و ساخته و پرداخته را بکار ميگيرد. اين گروهها، کنترل گروههاي محلي را در اختيار ميگيرند و بنابراين مردم در نگهداري ساختارها يا عمليات نقش مهمي دارند.

7-مشارکت خودبسيجي: مشارکت که مردم عبارت است از پيشقدم شدن بطور مستقل از نهادهاي بيروني به منظور تغيير نظامها، آنان با نهاده هاي بيروني براي منافع و مشاوره هاي فني مورد نيازشان تماس برقرار مي کنند. اما کنترل بر نحوه مصرف منابع را خود حفظ مي کنند. اين بسيج خودجوش و عمل جمعي ممکن است در رابطه با توزيع ناعادلانه کنوني ثروت و قدرت دچار چالش گردد.

از اين گونه شناسي پيداست که واژه مشارکت را نبايد بدون قيد و شرط مناسب پذيرفت. مسئله مشارکت همانگونه که در انواع 1 تا 4 پيداست اين است که دستاوردهاي ظاهري و مجزا از هم هيچ تاثيري ماندگاري بر زندگي مردم ندارد. واژه مشارکت را ميتوان بکار برد، با علم به اينکه به عمل نخواهد انجاميد. اگر هدف توسعه نيل به توسعه پايدار باشد، هيچ چيز کمتر از مشارکت کارکردي، کفايت نخواهد کرد. همه مدارک اشاره به موفقيت دراز مدت اقتصادي و زيست محيطي دارد که زماني رخ مي دهد که به افکار و دانش مردم ارزش نهاده شود و به آنان قدرت داده شود تا مستقل از کارگزاريهاي بيروني تصميم بگيرند.

اما کاربردهاي غالب مشارکت، تقريباً هميشه در بهترين شرايط از نوع ابزاري است. به تازگي پژوهشي درباره 230 نهاد توسعه روستايي که حدود 30 هزار کارمند در 41 کشور آفريقايي در استخدام داشت، نشان داد که کشاورزان در مراحل مختلف چرخه پروژه و شيوههاي بسيار متفاوتي مشارکت ميکنند. کارگزان بيروني به ندرت به گروههاي محلي اجازه کار به تنهاي ميدهند. برخي حتي بدون دخالت مردم مردم محلي کار ميکنند. کارگزاريهايي بيروني معمولاً همه منابع مالي را کنترل ميکردند، گرچه برخي از آنها تصميمهاي مشترک را امکان پذير مي ساختند. مشارکت به احتمال زياد صرفاً به معناي بحث کردن يا عرضه اطلاعات به کارگزاريهاي بيروني شود. اجزاي مشارکت کارکردي يا تعاملي به ندرت وجود داشت.

پزوهش ديگري درباره 121 پروژه تامين آب روستايي در 49 کشور آفريقا، آسيا و آمريکاي لاتين نشان داد که مشارکت بهترين و مهمترين عامل کمک کننده به اثربخشي و نگهداري شبکه هاي آب و منافع اقتصادي بود. در عين حال بيشتر اين 121 پروژه به مشارکت جامعه محلي روي آوردند يا آن را جزيي ويژه از پروژه کردند. اما فقط 21 درصد براي مشارکت تعاملي امتياز زيادي قايل شدند. واضح است که هدفها عملي نشد. تنها هنگامي که مردم در مراحل مختلف پروژه ها از طراحي تا نگهداري، در تصميم گيري دخالت داده شدند، بهترين نتايج بدست آمد. هنگامي که آنان فقط در تسهيم و مشاوره در زمينه اطلاعات دخالت ميکردند، نتايج بسيار ضعيفتر بود. بنابراين بايد در کاربرد و تفسير واژه مشارکت بسيار دقت نمود. با رجوع به گونه هاي مشارکت هميشه بايد آن را محدود و مشروط کرد. زيرا بيشتر آنها هدفهاي توسعه پايدار را محدود ميکنند، به جاي آنکه از آن حمايت کنند.]]> marivan Sun, 23 May 2010 16:02:03 -0500 پنج اصل کارل وينبرگ در آموزش بزرگسالان http://irangolara.com/index.php?newsid=2842 http://irangolara.com/index.php?newsid=2842 كارل وينبرگ پنج اصل مهم را در آموزش بزرگسالان برشمرده كه داراي نقشي کاربردي براي آموزشگران و مروجان براي ارتباط با ارباب رجوعان بزرگسال است كه اين پنج اصل به اين شرح مي‌باشند:

1. افراد در محيط آزاد ياد مي گيرند نوع محيطي که آزاد است به افراد اجازه مي دهد تا استعدادهاي نهفته خود را آشکار سازند.محيط يادگيري فراگير بزرگسال بايد اجازه دهنده و تشويق کننده حس خود مختاري (self – determination) و خود بيان گريself – expression)) باشد.

2. کسي مي تواند ياد بگيرد که بتواند تجربيات خود را با جهان پيرامون خود وصل نمايد.اين اصل در واقع نشات گرفته از نظر يادگيري از طريق عمل جان ديويي است.همواره بايد تجربه عملي براي فراگير بزرگسال فراهم شود.

3. افراد با تشريک مساعي ياد مي گيرند با وجود يادگيري با تشريک مساعي وينبرگ شرح مي دهد که معني آن الزاما به گروه بر نمي گردد بلکه آن اشاره دارد به تکيه به ديگران براي تائيد تجربه يادگيري به جاي به تعويق انداختن آن.آن شامل بازخورد سازنده در يک محيط غير رقابتي مي شود.

4. افراد بيشتر به شکل دروني ياد مي گيرند يادگيري زماني بيشترين معني را دارد که از درون فرد شکل گرفته باشد به جاي اينکه توسط منابع بيروني ترسيم شده باشد.

5. يادگيري افراد با شخصيت انساني خودشان مرتبط است.

برخي از يافته هاي تحقيقاتي فرآيند يادگيري كه مي توانند براي راهنمايي هايي براي عمليات آموزشي به كار گرفته شوند، در زير آورده شده است:

1.آمادگي بزرگسالان براي يادگيري به ميزان يادگيري قبلي او وابسته است.دانشي كه يك فرد اندوخته است سبب توانايي بيشتر فرد جهت جذب اطلاعات جديد مي شود. تنوع خصوصيات تجربيات آموزشي گذشته يك گروه از يادگيرندگان بزرگسال، روي تنوع نقطه شروع هر فعاليت آموزشي تاكيد مي كند.

2.انگيزه باطني، يادگيري عميق تر و پايدارتري را ايجاد ميكند. وقتي نياز مستقيما توسط يادگيري خودش برآورده ميشود، آنچه ياد گرفته ميشود، جز مكمل يادگيرنده است. ساختن يك فعاليت آموزشي در زمينه نيازهاي يادگيري بزرگسالان ، يادگيري پايدارتري را تضمين ميكند.

3.تقويت مثبت (پاداش) يادگيري نسبت به تقويت منفي (تنبيه) مؤثرتر است. بسياري از بزرگسالان به دليل تجربيات منفي در آغاز مدرسه رفتن، سست هستند و مي ترسند. احساس موفقيت در يادگيري بزرگسالان براي يادگيري مداوم و مشاركت بزرگسالان ضروري است.

4.براي حداکثر کردن يادگيري، اطلاعات بايد به طور سازمان يافته ارائه شود. مطالب مي تواند از ساده به پيچيده مرتب شوند يا مي تواند حول و حوش مفاهيم مرتبط سازمان دهي شوند. نقطه شروع سازمان دهي مطالب براي بزرگسالان به دانش و تجربيات گذشته بزرگسالان مرتبط مي شود.

5.يادگيري، به ويژه راجع به توسعه مهارت، با تكرار افزوده مي شود.

6.مطالب پر معنا و وظايف، نسبت به مطالب بي معني آسانتر يادگرفته مي شوند و ديرتر فراموش مي شوند. اين موضوع به ويژه براي فراگيران بزرگسال مسن تر درست است. چالش تسهيلگران يادگيري بزرگسالان يافتن راهي است كه مطالب به طور معناداري با تجربيات و نيازهاي فراگيران مرتبط شود.

7.مشارکت فعال نسبت به منفعل در فعاليت يادگيري، يادگيري را افزايش مي دهد. آموزشگران بزرگسالان كه براي مشاركت فعال اجازه مي هند، به پايدار و پر معني شدن يادگيري كمك
مي كنند.

8. عامل هاي زيست محيطي روي يادگيري تاثير مي گذارند. مواردي محسوس از قبيل صدا، مكان شلوغ، دما، نور و ... مي توانند مانع از فرايند يادگيري شوند. عامل هاي ديگر از قبيل تنش، استهزا، فشار، خستگي و سلامتي كم هم مي توانند يادگيري را كاهش دهند.

عمليات يادگيري بزرگسالان مسن تر، به طور ويژه توسط عامل هاي زيست محيطي تحت تاثير قرار مي گيرند.]]> marivan Sun, 23 May 2010 15:59:42 -0500 10 اصل مهم در ترويج كشاورزي http://irangolara.com/index.php?newsid=2841 http://irangolara.com/index.php?newsid=2841 اصول ده گانه اجتماعی در ترويج

کشاورزی به عنوان يک انديشه و تفکر با مسائل تکنيکی خاص خود کاربرد علم را برای حل مسائل به سوی خود جلب نموده است. كشاورزي يعنی مردم. بقاء کشاورزی وابسته به بقاء و قابليت دوام اجتماعات روستايی دارد پايداری ابعاد مختلفی دارد که اين ابعاد، ابعاد اجتماعی، اقتصادی و محيطی می باشند. در بين اين ابعاد سه گانه آنچه به عنوان يک فقدان مطرح است آگاهی از مسائل اجتماعی است. يکسری از اصولی که بايد به آن توجه کرد تا بتوان به کشاورزان در کمک کرد عبارتند از:[font=Tahoma][size=3][font=Tahoma]]]> marivan Sun, 23 May 2010 15:56:59 -0500 شرایط برای سازماندهی خدمات ترویج http://irangolara.com/index.php?newsid=2840 http://irangolara.com/index.php?newsid=2840 ساختار بهینه هر سازمان ، از جمله سازمان ترویج ، به میزان زیادی به عملکرد آن سازمان بستگی خواهد داشت.

از این رو ساختار بهینه برای یک سازمان ترویج با انچه برای یک کارخانه که درگیر فراورده هایی با خط تولید انبوه است ، بسیار متفاوت می باشد.

1- ارتباطات مناسب

یک سازمان ترویج از طریق ارتباطات به کشاورزان کمک می کند به این معنا که خدمت ترویج خود نیازمند ارتباطات داخلی کارامد است . خدمات ترویج به کشاورزان کمک می کند تا عقاید خود را شکل دهند و تصمیمات مناسبی اتخاذ نمایند از این رو ، اعضای سازمان ترویج باید چگونگی شکل دهی عقاید و تصمیم گیری را درک کنند ، به ویژه مشکلاتی را که کشاورزان در این فرایندها با انها روبه رو هستند به خوبی بشناسند. اطلاعات مورد نیاز برای توسعه درک فرایندهای مزبور از طریق اعضا به سازمان می رسد ، به ویژه مروجان کشاورزی که تماس فردی و پیوسته ای با کشاورزان دارند. این اطلاعات باید به تصمیم گیرندگان در سازمان ترویج برسد به ویژه به مدیران ارشد و متخصصان موضوعی . مهمترین وظیفه افراد مذبور کمک به مروجان است تا کار خود را به طور موثر و مثبت انجام دهند و انها نمی توانندبدون دریافت اطلاعات کافی از میدان عمل این مهم را انجام دهند. ]]> marivan Sun, 23 May 2010 15:53:05 -0500 رهبری در سازمانهای ترویج کشاورزی: http://irangolara.com/index.php?newsid=2839 http://irangolara.com/index.php?newsid=2839 ک سازمان ترویج سعی در جذب کارکنانی خواهد داشت که انها به هراندازه که ممکن است مشتاق و قادر باشند سازمان را در دسترسی به اهدافش کمک کنند.

اعضای سازمان ترویج مسئولیت هایی را در این سازمان قبول خواهند کرد که انتظار دارند قسمت اعظم اهداف خود را به این طریق جامه عمل بپوشانند. اهداف سازمان ترویج و اهداف اعضای ان به ندرت با یکدیگر تطبیق دارند. حتی اگر اهداف این دو در هنگامی که اعضا به سازمان پیوستند ، برهم منطبق می بودند ، لیکن پس از ان که اهداف اعضا و اهداف سازمان تغییر کرد این دو ممکن است از هم دور شوند.

رهبری یک سازمان ترویج سعی خواهد کرد تا به هر اندازه که ممکن باشد کمک اعضا سازمان را در دسترسی به اهداف سازمان تضمین نماید. رهبران سازمان این کار را از طریق مشخص کردن وظایف هر مروج به طور واضح ، در مورد این که چه باید بکند و چه نباید بکند ، انجام می دهد. همان طور که این کار در نظام ترویج اموزش و دیدار مشخصا انجام می شود . همچنین رهبران ترویج می توانند به مروجان ازادی گسترده ای بدهند تا خود در مورد کمک به کشاورزان و این که چه باید برای انها انجام گیرد تصمیم بگیرند. چنین رهیافتی بیشترین تاثیر را دارد اگر این تصمیمات در جلساتی مورد بحث قرار گیرند که در ان کارکنان ترویج به همراه مدیدیت سعی کنند تا به صورت اشکاری مشخص نمایند که بهترین تصمیمات در شرایط مختلف کدام است . این شیوه رهبری اصطلاحا شیوه مشارکتی نامیده می شود که موافق طبع بسیاری از سازمانهای ترویج در کشورهای صنعتی شده می باشد.]]> marivan Sun, 23 May 2010 15:50:40 -0500